تاللاڭيانفون نۇسخىسى | كومپيۇتېر نۇسخىسىنى كۆرۈش

ئەينەك مۇنبىرى

 پارول قايتۇرىۋېلىش
 تىزىملىتىڭ

QQ بىلەن كىرىش

بەك قولاي، باشلاڭ

كۆرۈش: 4428|ئىنكاس: 0

تىللاردا قەشقەر، دىللاردا سەمەن (پوۋېست)

[ئۇلانما كۆچۈرۈش]

5

تېما

5

يازما

93

جۇغلانما

رەسمىي ئەزا

Rank: 2

جۇغلانما
93
«ئادالەت تارازىسى»
قەشقەر ئوتتۇرا دەرىجىلىك سوت مەھكىمىسىنىڭئىچىدىكى سوت زالىدا يېپىق سوت ئېچىلىش ئالدىدا ئىدى. سەھنىگە تىزىلغان شىرەلەرنىڭئۈستىدىكى ئىسىم ۋە ئەمەل دەرىجىلىرى يېزىلغان تاختىلارنىڭ ئارقىسىدا بىرەردىنقاسقان شەپكىلىك باشلار كۆرۈنەتتى. ئەيپكار ئورنىدا ئىككى ياش ئۇيغۇر يىگىتى ئۆرەتۇراتتى. ئۇلارنىڭ ھەربىرىنىڭ ئارقىسىدا ئىككىدىن خىتاي ساقچىسى خۇددى ھېلىلاپارتلايدىغان خەتەرلىك بىرنەرسىگە دىققەت قىلىپ تۇرۇۋاتقان تەقلىتتە قاپاقلىرىدىنقار ياغدۇرغان ھالدا، قەھرى-غەزەپكە تولغان چىراي ئىپادىسى بىلەن ھازىر ئىدى.بۇنىڭسىزمۇ زالنىڭ ھەر دوقمۇشى، تام تۈۋى بويلاپمۇ بىرمۇنچە قوراللىق ساقچى تىكتۇرۇشاتتى. خۇداغا شۈكرىكى بۇنداق يېپىق سوتلاردا ئەيپكار بىر ئاز ئەركىنتۇرالايتى؛ ئوچۇق سوتلاردا ئەيپكارنىڭ بىرەر كۈتۈلمىگەن سۆزنى ئاغزىدىن چىقىرىپسالماسلىقى ئۈچۈن، چالغۇلارنىڭ تارىسى بىلەن ئەيپكارنىڭ گېلىدىن سىرتماق سېلىپتۇرۇلاتتى. ئەگەر ئۇ بىرنېمە دېمەكچى بولسىلا سىرتماق تارتىلىپ، سۆزلەشكە ئىمكانبېرىلمەيتى. شۇنداقلا بېشىنى كۆتۈرۈشى، ئۇياق-بۇياققا بۇرۇشىمۇ مۈمكىن ئەمەس ئىدى.
ئەيپكارلارنىڭ بىرى بەكرەك ھالسىزكۆرۈنسىمۇ، يەنە بىرى ئارقىسىدىكى ساقچىنىڭ بېشىنى بېسىشلىرىغا تىرەجەپ، سەھنىدەتىزىلىشىپ ئولتۇرۇشقانلارنى كۆزدىن كەچۈرۈشكە، ئالدىلىرىدىكى تاختىلارغا يېزىلغانئىسىملىرىنى ئوقۇشقا تىرىشاتتى. نىھايەتتە ئۇ بۇنىڭغا نائىلمۇ بولدى. تاختىلاردىكىئىسىملاردىن مەلۇم بولدىكى، بۇ سوتتىكى سوتچى، قارىلىغۇچى، ئاقلىغۇچى، تەپتىشئەمەلدارى،... دېگەنلەرنىڭ ھەممىسىلا ئۇيغۇرلاردىن بولۇشى ئۇنىڭ لەۋلىرىگە بىرتۈرلۈك مەسخىرىلىك كۈلۈمسىرەش ئاتا قىلغانىدى. دېمەك بۇنىڭدىن ئۇ يەنە شۇ دائىمىيرەڭۋازلىقلارنىڭ تەكرارلىنىۋاتقانلىقىنى پەھم ئەتتى. بۇمېڭىسى يۇيۇلغان ماڭقۇرتلار بەرىبىر خوجايىننىڭ ئىرادىسىنىلا ئورۇندايدىغانلىقىكۆڭۈللەرگە ئايان ئىدى. خىتاي ئەمەلدارلار بۇ سوتتا كۈزەتكۈچى سۈپىتىدە، ھىچقانداقكونكرېت ۋەزىپىسى بولمىغان شەكىلدە ھازىر بولۇپ، ئۇلار شىرە تىزمىسىنىڭ ئىككىچېتىدە گويا بۇ ئىشقا ئالاقىسىزدەك ساختا قىياپەت ئىپادىلەپ ئولتۇرۇشقان ئىدى.ئەيپكار ئەمدى سەيرچى «ئامما»غا بېشىنى سەل بۇرىدى. زالنىڭ جامائەتكە ئايرىلغانقىسمىدا يىگىرمىگە يەتمەيدىغان ساندا ئاتالمىش «ئامما» ئولتۇرۇشاتتى. بۇلار يېپىقسوتلارنىڭ بەلگىلەنگەن سەيرچى «ئاممىسى» بولۇپ، بۇنى ئۇلار خىزمەت ھىسابىداقىلىدىغانلىقى سىر بولمىسىمۇ، رەسمىي تەلەپپۇزلاردا بۇنى ھىچكىم ئىقرار قىلمايتى؛گويا بۇلار كوچىدىن ئىختىيارىي رەۋىشتە سوتنى كۆرۈپ بېقىشقا قىزىقىپ كىرگەنپۇخرالار سۈپىتىدە سۇنۇلۇۋاتقان، پۈتۈن «سوت ئويۇنى»نىڭ رىپتىسيەلىك قۇرۇلمىسىدىكىبىر پارچىدىن ئىبارەت ئىدى. بۇ «ئامما» بىر-بىرلەپ چېكىپ تاللانغان بولۇپ،سەھنىدىكىلەردىن بەك پەرقلىنىپ كەتمەيدىغان ماڭقۇرتلاردىن ئىكەنلىكىنى ئۇ بۇرۇندىنبىلەتتى. ئۇلارنىڭ ئىچىدە تاسادىپىي خاتا تاللىنىپ قېلىپ، بۇ يەردىكىشەرمەندىچىلىكلەرنى تالاغا توشۇيدۇغانلارمۇ زامان-زامان بولۇپ قالۇدۇغان ئىشلاردىنبولسىمۇ، بۇنداق ھاللار يۈز بەرگەن ھامان دەرھال قايتا تەكشۈرۈشلەر باشلىنىپ،«ئامما» يېڭى شاللاشتىن ئۆتكۈزۈلەتتى.
سەھنىنىڭ ماڭلىيىغا ئېسىلغان قىزىللوزۇنكىدا سەمەن ۋەقەسىنى تۇغدۇرغان جىنايەتچىلەرنى سوتلاش يىغىنى دېگەن سۆزلەرئىككى تىلدا يېزىلغان بولۇپ ئۇيغۇرچىسى ئۈستىدە تېخىمۇ بىلىنەرلىك، توم قىلىپيېزىلغان ئىدى. پەستىكى ئامما شۇنى ئېنىق كۆرمەكتە ئىدىكى، بۇ يەردە ۋەزىپەئۆتەۋاتقانلار ئۇيغۇر بولۇش بىلەن بىرگە سوتنىڭ تىلى، پەستىكى «ئامما»،لوزۇنكىلاردا كۆرۈلگەن ئۇيغۇرچە خەتلەردىن «ئاپتونومىيە» راسا جارىي بولۇۋاتاتتى.«ئېتىۋار بېرىش»نىڭ سەمەرىلىرىنى بۇ يەردىن تولۇق كۆرگىلى بولاتتى. «ئامما» ئىچىدەبۇلاردىن سۆيۈنمىگەنلەر، تەسىرلەنمىگەنلەر يوق دېسىمۇ بولاتتى. ئۇلار سوتھەيئەتلىرىگە ھەۋەس بىلەن قاراپ، ئۇلارنىڭ ياراشقان فورمىلىرىنى، ھەيۋىتىنىئاشۇرۇپ تۇرۇدۇغان بېشىدىكى قاسقان شەپكىلىرىنى خۇددى بىر شېرىنلىكنى تامشىپيۇتۇۋاتقاندەك مەھلىيالىق، مەستانىلىك بىلەن كۆزدىن كەچۈرۈش بىلەنلا قالماي،يېنىدىكى بىرى بىلەن بۇ ھەقتىكى تاتلىق تەسىراتلىرى، ھەۋەسلىرىنى ئورتاقلىشىشتىنئۆزىنى تۇتالماي قالاتتى.
سوتچىنىڭ سەھنە تەرەپتىكى يان ئىشىكتىنكىرىپ كېلىشى بىلەن، سوت رىياسەتچىسى سوتنىڭ باشلانغانلىقىنى جاكارلىدى، رەسمىيەتتەرتىبى بويىچە «ئامما» ۋە سەھنىدىكىلەرنىڭ ھەممىسى ئورنىدىن تۇرۇشۇپ، «شەرىئەتنىدۇرۇس قىلىش»قاندىن كېيىن يەنە ئورۇنلىرىغا چۆكۈشتى.
— ھازىر تەپتىش مەھكىمىسىدىن دىلوغا مەسئۇلئەيپلىگۈچى، ئەيپكارلارنىڭ جىنايىتىنى تونۇشتۇرۇپ ئۆتۈدۇ، — دېدى يەنە ھېلىقىجاكاچى.
سەھنىنىڭ ئۆزىگە بەلگىلەنگەن يېرىدىنگەۋدىسىنى كۆتۈرۈپ ئۆرە بولغان ئەيپلىگۈچى قوساققا ئوبدان ئەھمىيەتبېرىدىغانلاردىن ئىكەنلىكىنى  بىرقاراشتىلا بىلگىلى بولۇدۇغان، خىتاي باشلىق نېمە دېسە شۇنى تەكرارلاشقا ئۈگۈتۈلگەنتىپىك قورچاقلاردىن ئىكەنلىكىمۇ بىلىنىپلا تۇراتتى. ئۇ بىردەستە قەغەزنى قولىغائېلىپ ئوقۇشنى باشلىدى:
— ئابدۇراھمان ئازات، ئەر، ئۇيغۇر،... — ئۇگويا ئوغۇرلۇق ئۈستىدە تۇتۇلۇپ قالغاندەك خۇدۇك ئىچىدە بوغۇلۇپ سۆزلەيتى. ئۆزسۆزلىرىگە ئىشەنچىسىنىڭ يوقلۇقى ئەپتىدىن تۆكۈلۈپ تۇراتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇماتىرىيالنى ئۆزى تەييارلىمىغانلىقى، تەييار قىلىپ قولىغا تۇتقۇزۇلغانلىقى تولادۇدۇقلاشلىرى ۋە سۆزلەرنى توغرا تەلەپپۇز قىلالماي، ھە دەپ تەكرار سا يېنىپئوقۇشلىرىدىن بىلىنەتتى، — قۇربانجان ھىمىت، ئەر، ئۇيغۇر،...
ئەمما، ئىسمى زىكرى قىلىنغان ئەيپكارلارئوقۇلۇۋاتقان جىنايىتى ھەققىدىكى بايانلارغا قۇلاق سېلىۋاتقاندەك قىلمايتى.ئوتتۇرا بويلۇقى — ئابدۇراھمان يەنە سەھنە تەرەپكە بىلىندۈرمەي بېشىنى بۇراپ،قاسقان شەپكە ئاستىدىكى باشلارنى بىر-بىرلەپ كۈزۈتۈشكە باشلىدى. چۈنكى بۇزېرىكىشلىك بايانلار، بولۇپمۇ چالاساۋاتلاردەك ئىنجىقلاپ ئوقۇشلاردىن جېنىسىقىلىپ، ۋاقىت توختاپ قالغاندەك تۇيۇلۇدۇغان بۇ مەسخىرىلىك سوتتا، زېرىكمەستىنۋاقىت كەچۈرۈشنىڭ باشقا چارىسى يوقىدى. ئوقۇلۇۋاتقان نەرسىلەر كۆپ قېتىمرىپتىسىيەدىن ئۆتكۈزۈلۈپ، سەھنە ئارقىسىدا تەييارلىۋېلىنغان ئويۇن بولغاچقىلائەمەس، ھەممە سۆز جۈملىسى تونۇشلۇق بولۇشتىن ئۆتۈپ يادا بولۇپ كەتكەچكىمۇ، بەكمۇزېرىكىشلىك، ئادەمنى تالدۇرۇپ، نەپەسنى كېسىدىغان دەرىجىدە بىزارلىق ئىدى. مانابۇنداق چاغلاردا ئادەم ۋاقىت ئۆتكۈزۈشنىڭ تۈرلۈك چارىلىرىنى ئويلاپ تېپىشقا ماھىربولمىسا مېڭىسى تېلىپ، نېرۋىسى كېرەكتىن چىقىشى مۈمكىن. مەسىلەن، يالغۇز كىشىلىك،بېسىق دەپ ئاتىلىدىغان كامېردا ياتقاندا مانا شۇنداق تەسەۋۋۇرغا باي، ھەر نەرسىدىنبىر تەسەۋۋۇر، بىر پىكىر تۇغدۇرۇشقا ماھىر بولغانلار ئۆزىنى ئالدۇرۇپ قويمايتى.كىرلىشىپ كەتكەن تامدىكى داغلار ۋە بەلكى قاچانلاردىدۇر يارىدار بىرىنىڭ قانلىرىبۇلاشقان، ئەمدىلىكتە ئۆڭۈپ، غۇۋالاشقان، كۆلەڭگىدەك بىلىنىدىغان شەكىللەردىنخىيالدا بىر نەرسىلەر قۇراشتۇرۇپ چىقىشقا بولاتتى: بىر بوۋاي، بېشىنىڭ كۆرۈنۈشىسەل ئوخشىمىسىمۇ ساقىلى بىلىنىپ تۇراتتى، توغرا بېشى ئارقىسىدىكى ئورماننىڭ سايىسىبىلەن قوشۇلۇپ كەتكەن دېيىشكە بولاتتى؛ بىر ئىت يېتىلىۋالغان. ئۇنىڭ ئۈستىگىراقتوغرا كېلىدىغان ئايرىم نۇقتا داغ خۇددى بىر قۇش، نېمە قۇشتۇ بۇ؟ باشقا داغلارغاتۇتاشماي تۇرۇشىنى خۇددى ئارال دەپ پەرەز قىلىشقىمۇ بولاتتى، يەنە تېخى قىلىچئوينۇتۇپ ئات ئۈستىدە كېلىۋاتقان چەۋەندازغا ئوخشايدىغانلىرىمۇ، ھەتتا ئادەمنىڭباش ئىسكىلىتىغا ئوخشايدىغانلارمۇ بولاتتى.بۇلارنىڭ ئادەمنىڭ كەيپىگە قاراپ ھەرخىل ئۆزگۈرۈپ تۇرۇشى تۈپەيلى، تۈگۈمەسغەزىنىدەكلا ئىدى. مەسىلەن،داغلاردا ھاسىل بولغان شەكىللەرنىلا ئەمەس، داغلار ئارىسىدا ئاق قالغانشەكىللەردىنمۇ خىيالىي رەسىملەر، مەنزىرىلەر، ئادەملەر، ھايۋانلارنى يارىتىپچىقىشقا بولاتتى.... ئابدۇراھمان بۈگۈنكى سوتقا چىققۇچە بولغان ئارىلىقتىكىئۇزاققا سوزۇلغان يالغۇز بېسىقتىكى كۈنلىرىنى ئەنە شۇنداق كەچۈرگەن بولغاچقا،ئەمدى بۇ ئوچۇقچۇلۇقتا ئۇنىڭ ئۈچۈن تەپەككۈرنى غىدىقلايدىغان كۆرۈنۈشلەر تولۇپياتاتتى. ئەنە ئۇ سوتچى، ئۇنىڭ چۆجە بېشىدا تولىمۇ يوغان بىلىنىدىغان قاسقانشەپكىسى كىچىككىنە ياغاق يۈزىنى غايىپ قىلىۋېتەيلا دەپ قالغان بولۇپ، بۇ قېرىپ قالغانئادەمنىڭ ئۆمۈر دەپتىرىنى ئوقۇشقا بولۇدۇغان مىسكىن، نۇرسىز كۆزلىرى خوشامەتكارانەغىلدىر، پىلدىر قىلىپ، چىمچىقلاپلا تۇراتتى. بۇنىڭدىن ئۇ ئۆسەلمىگىنىدىن دايىملاغۇتۇلداپ تۇرسىمۇ، ئۆزىدىن كېيىنكىلەرنىڭ قولىدا قالىدىغان، مائاشى ئاران يەتكەچكەئائىلە ھاياتىمۇ بەختلىك ھىساپلانمايدىغان، پىشقەدەم قارا قوساقلاردىن بىرىئىكەنلىكى، مانا شۇ دەم ئېلىشقا چىقىشقا ئاز قالغان مەزگىللەردە بولسىمۇ بىرەرئەمەلگە تەيىنلىنىپ، پالان دەرىجىلىك كادىر ئىدۇق، دەپ ئىپتىخار دەسمايىسى قىلىشئارمىنىدا پۇچۇلۇنۇپ، شىكايەت، غۇدراش بىلەن شىرە ساقلاپ كۈنى ئۆتۈۋاتقان بىرزاماندا تۇيۇقسىزلا مانا مۇشۇ سوتقا باش سوتچى بولۇپ تەيىنلىنىپ قېلىشتەك،تۇيۇقسىز ئامەتتىن ئېسەنكىرەپ كەتكەندەك كۆرۈنۈشى بارىدى. شۇڭىمۇ ئۇنىڭدا ھەميولداشلارغا ياقماي قېلىش ئەندىشىسى، ھەم سوت ھەيئىتىدىكىلەرگە ئۆزىنى كۆرسۈتۈۋېلىشھەۋىسى ئارىلىشىپ كەتكەن ئىپادىلەرمۇ بىلىنەتتى. پات-پات سەھنىنىڭ ئىككى تەرىپىدەسىنچىلىق بىلەن ئەمما بوينىنى شىيىندەك تۇتۇپ ئولتۇرۇشقان خىتاي باشلىقلارغا قاراپقوياتتى.
پەستە ئولتۇرغان «ئامما» ئارىسىدا پەسئاۋازدا شىۋىرلاشلار بولۇپ، ئەيپلىگۈچىنىڭ دىققىتىنى بۇزدىمۇ، ئۇ يەنە كەلگەنقۇرنى تاپالماي قالدى. پەسىتىكىلەر شۇنچە ئاز، «خۇسۇسىي يىغىن» قىلىشىپ كەتسە بەكسەت بىلىنىپ قالۇدۇغان بولۇشىغا قارىماي، جەمىيەت تەرىپىدىن شەكىللەندۈرۈلگەنئەخلاقى شۇنداق بولغاچقا، ھېيىقماستىن ئىككىدىن، ئۈچتىن باشلىرىنى يېقىن قىلىشىپشىۋىرلىشىپ:
— سەمەندىكى قاتىللىقنى قىلغان بۇزۇقلامۇشۇكەن ئەمەسما، ۋاي توۋا، ياپ-ياش باللانىڭ قايلاڭلا، نېمە پوق يېگەنبولغىيدى؟...
— ھۆكۈمەتنىڭ ئوبدانلىقى بۇ نېمىلەنىدەندىتىۋەتكەن گەپ-تە، چىڭراق تۇتقان بوسا مۇشۇنداق بوممايتى...
— شۇ، شۇ، بىز خەق مانا شۇندا ئەمەسما،«كۈچۈكۈم، كۈچۇكۇم... » دەپ بەرسە ھەددىمىزدىن ئېشىپ كېتىمىز...
ئاخىرى سوتچى جاناپ، مۇقەددەس توقمىقىنىئىشقا سېلىپ، «ئامما»نى دىققەتكە چاقىرىشقا مەجبۇر بولدى.
ئەيپلىگۈچى ئاشۇ ۋاراڭ-چۇرۇڭ ئىچىدىمۇدۇدۇقلاپ يۈرۈپ ئۆز مەجبۇرىيىتىنى قەھرىمانلارچە ئادا قىلىۋاتقان ئىدى:
— مەزكۈر ئەيپكارلار 2008-يىلى 8-ئاينىڭ4-كۈنى ئەتتىگەن سائەت...
جىنايەتچىلەرنىڭ شەخسىي سالاھىيەتلىرىتونۇشتۇرۇلۇپ بولغاندىن كېيىن ئۇلارنىڭ قىلمىش-جىنايەتلىرى بايان قىلىنغىلى تۇردى.ئەيپكارلار بېشىنى تىك تۇتۇشقا تىرىشسىمۇ، ئارقىسىدىكى ئىككىدىن تۆرت ساقچىئۇلارنى ئەيپكارلاردەك باش ئىگىپ تۇرۇشقا مەجبۇر قىلىپ، ھارغۇزۇۋەتتى. شۇنداقبولۇشىغا قارىماي، ئۇلارمۇ تىرەجەپ، بېشىنى ئۆرە قىلىۋالاتتى. ئەيلىگۈچى داۋامقىلىۋاتاتتى:
— چېگرا ئامانلىق ئەترىتىدىكىجەڭچىلىرىمىزنىڭ ئەتتىگەنلىك مەشقتىن قايتىۋاتقان پەيتىنى پۇرسەت بىلگەن بۇئەبلەخلەر ئىت يۈرىكىنى قاپتەك قىلىپ...
بۇ چاغدا ئابدۇراھمان مەسخىرىلىككۈلۈۋەتتى. دىققەتلەر ئۇ ياققا بۇرۇلۇپ، پەستىكىلەر يەنە شاۋ-شاۋ قىلىشقانىدى،ئەيلىگۈچى چىپپىدە توختاپ قالدى. تەرتىپ ساقلاشقا مەسئۇل ساقچىلاردىن بىرى يۈگرەپكېلىپ، قوپاللىق بىلەن ئەيپكارنىڭ ئىڭەكلىرىنى ئەيلەپ:
— يۇۋاش بول، ئەبلەخ! بىژكىمنىڭ بىژ يېرىئېچىلىپ قاپتۇما؟ كۈلگۈدەك نېمىش بولدى؟ — دەپ ۋارقىرىغانىدى، ئۇنى قىلچىمۇ كۆزىگەئىلمەيۋاتقان ۋە بۇ تۇتۇمىنى قىلچە يوشۇرۇپ ئولتۇرمايۋاتقان ئەيپكار:
— ئاۋۇنىڭ «جەڭچىلىرىمىز» دېگىنىگە كۈلدۈم،— دەپ جاۋاپ بەردى.
— كۈلگۈدەك گەپمۇ شۇ؟ ساراڭمۇ بۇ؟! — دېدىساقچى چۈشەنمەستىن، ھەيرانلىقىنى يوشۇرالماي.
— سېنىڭ جەڭچىلىرىڭما؟ ئەخمەق ئېشەك!
— بۇنىڭ نېمىسى كۈلكۈلۈك، ھۇ، ئاناڭنى...!
— بۇنى بىلگۈچۈلۈكۈڭ بوسا غالچىلىققىلامتىڭ!
ساقچى ھاقارەتكە چىدىماي قارس قىلىپلاياڭىقىغا بىر مۇشت سالدى.
— گەپكە چىدىمايدىكەنسە، بوممىسا، — دېدىئابدۇراھمان ئاغزىنىڭ چېتىدىن چىقىۋاتقان قاننى بېشىنى مۈرىسى تەرەپكە بۇراپ،مۈرىسى بىلەن ئېرتىۋېتىشكە تىرىشىپ، — ئەمما قىلمىشىڭ شۇ تۇسا ئۇنىڭدىن نومۇس قىلىشخىيالىڭغا كەلمەيدىكەن!
ئاخىرى يەنە سوتنىڭ توقمىقى تاختىغائۇرۇلۇپ، جىملىققا ئۈندەلدى. يەنە بىر مۇشت سېلىشقا ئىنتىلگەن ساقچى توقماقنىڭئاۋازى بىلەن پەسكارىغا چۈشۈپ قالدى. ئەيپلىگۈچى كۆپ تەكرارلىنىدىغان، زېرىكىشلىكئۇزۇن ئەيپنامىنى يەنە داۋام قىلدى. ئابدۇراھمان بولسا سەھنىدىكىلەرنى كۈزۈتۈشنىداۋام قىلدى.
ئۇ ئۆزىگە مۇشۇلار تەرىپىدىن بەلگىلەپقويۇلغان ئاقلىغۇچى ئادۋۇكاتنى كۈزەتتى. بۇ بىچارە قورقۇشتىن مۈكچىيىپلا قالغاندەك، قولىدىكى بىر دەستە قەغەزگە توختىماستىنكۆز يۈگۈرتەتتى. ھەممىدىنمۇ بەك سۈنئىي بولغىنى ئۇنىڭ قولىدىكى ئاشۇ ئاقلاشسۆزلىرى يېزىلغان قەغەز ئىدى-دە، ئۇ ھىچ گەپ قوشماستىن ئوقۇپ بەرسىلا ۋە ئاخىرىدائەيپلىگۈچى تەرىپىدىن «يېڭىلىپ»، «ھەققە» تەسلىم بولسىلا بولۇدۇغان بولسىمۇ، خۇددىگرىتسوگ مىشكىندەك، ئەڭ ئاۋايلىغان لوڭقىدىن قاچقانچە، بېرىپ لوڭقىنى چېقىپقويغاندەك، ھالىمھادىس ئاغزىدىن بىرەر بولمىغۇر گەپ قوشۇلۇپ چىقىپ كېتىپ،بەلگىلەنگەن چەك بۇزۇلۇپ كەتسە، خاتالىشىپ قېلىشىدىن قورقۇپ جېنى چىقاي دەپقالغاندەك، دەممۇدەم پولويۈزى ۋە ياراشمىغان پىشانىسىدىكى تەرلەرنى سۈرتۈپتۇراتتى. ئۇمۇ بۇنچە قورقۇتۇۋاتقان بۇ خىزمەتنى بىردىن-بىر ھايات مەنبەسى دەپبىلگەچكە خىزمەتتىن ئايرىلىپ قېلىشتىن قورقۇش بىلەن بىللە ئۇنىڭمۇ يولداشلارغاياخشى كۆرۈنۈپ، بىرەر مەنسەپكە ئۆسۈش تامايىمۇ بارىدى. گەرچە مائاشىغا قورسىقىچالا تويۇدۇغان بولۇشىغا قارىماي، ئېپىنى تاپسا پارا ئېلىپ، قوشۇمچە كىرىمقىلىشقىمۇ تەييار ھالدا بولۇش بىلەن، بۇنىڭغا كېرەك بولغان كىبىر، ھاجەتمەنلەر،ئاۋام پۇقراغا كۆرسۈتۈلۈدۇغان ھەيۋىمۇ ئاشۇ بىچارە يۈزلىرىنىڭ بىر يەرلىرىدەيوشۇرۇنۇپ تۇراتتى.
ئادۋۇكاتنىڭ چاربازارلاردا بىدىكچىلىك ياكىشۇنىڭدەك باشقا تىجىمەللىكلەر بىلەن قوساق بېقىپ يۈرۈدۇغان سەھرالىقلارغا خاس يۈزكىپتىدىن بىردىنلا ھۆ بولغۇسى كەلگەن ئابدۇراھمان ئەمدى بېشىنى بۇراپ،تاماشابىنلار ئولتۇرۇدۇغان (ھازىر «ئامما» ئولتۇرغان) ئورۇندۇقلار بىلەن سەھنەئارىسىدىكى بوشلۇقنىڭ بىر چېتىدە خۇددى بۇ يەردە جىددىي بىرەر ۋەقە يۈز بېرىدىغاندەكلاھۇشيارلىق بىلەن كۈزەتچىلىك قىلىپ تۇرغان، بايا ئۆزىنى بىر مۇشت ئۇرغان ساقچىغانەزىرىنى ئاغدۇردى. ئۇنىڭ بۇنداق سۈنئىي ھۇشيارلىقىدا ياتقان خوشامەتچىلىكئابدۇراھمانغا ئايان بولغاچقا، بۇ بىچارە بايقۇشقا ئىچى ئاغرىپمۇ قالدى. بۇنداقبىچارىلار ھاياتى بويى كىچىككىنە مائاش ئۈچۈن غالچىلىق قىلىپ، ئىشخانىدائىھتىياتچان، خوشامەت كۈلكىنى يۈزىدىن ئەكسىتمىگەن ھالدا، سىرتتا، بولۇپمۇ يەككەتىجارەتچىلەر قاينايدىغان بازارلاردا يۈرگەندە شەپكىسىنىڭ ھەيۋىتىدىن تولۇقئىپتىخار، تولۇق ئۆز ئۆزىگە ھەۋەس، يوغانچىلىق، كىبىر بىلەن ياشايتى. ئۇلارنىڭھاياتتىن ئالۇدۇغان زەۋقى زادى نېمە؟ بىلگىلى بولمايتى. بەلكىم ئەتتىگەندە ئىشقامېڭىش ئالدىدا كىيىمنى تولۇق كىيىپ بولغاندا شىكاپنىڭ ئەينىكىدە كۆرۈنگەنفورمىدىكى ئەكسىنى كۆرۈپ، ئۆز سۆلىتىدىن قانائەت ھاسىل قىلىپ، بۇ فورمىغائېرىشتۈرگەن پارتىيەگە ھەشقاللا ھىسسى قەلبىگە پەۋەس تولۇدۇغاندۇ. ئۇ فورمىنىڭھەقىقىي مەنىسىنى، كىمنىڭ؟ نېمە ئۈچۈن؟... دېگەندەك تەرەپلىرىنى پۈتۈن ئۆمرىبويىچىمۇ بىرەر قېتىم تاسادىپىي ھىس قىلىپ باقماستىن، تولۇق ۋە كەم-كوتىسىز قۇللۇقروھى بىلەن خوجايىننىڭ ئىلتىپاتلىرىغا (گەرچە بەك قوساق تويۇپ كەتكۈدەك بولمىسىمۇ)تەشەككۈر، تەھسىن ئوقۇشتىن باشقىنى ئويلاپ باقماي ئۆتەتتى. ئۇنىڭ ئەڭ بەختىيارچاغلىرى چوقۇم بىرەر تۇڭزىنىڭ ئۇنى ماختاپ قويۇدۇغان چاغلىرى بولۇشى مۈمكىن.
— ئەيپكارلارنىڭ قىلمىشى قەبىھ،پوزىتسىيەسى ئىنتايىن يامان! خەلقنىڭ غەزىپى كۈچلۈك، شۇڭا خەلق سوتىنىڭ بۇلارغائېغىرلىتىپ جازا بېرىشى ھەقلىق، ئۆلۈم جازاسى بېرىلىپ دەرھال ئىجرا قىلىنىشىكېرەك!...
ئابدۇراھمان ئەمدى ئەيپلىگۈچىنى كۈزۈتۈشئۈچۈن ئۇنىڭغا تىكىلگەن ئىدى. ئۇنىڭ بىر دەستە قەغەزنى كۆزىگە يېقىن تۇتۇۋېلىپمۈرىلىرى سىلكىنىپ سىلكىنىپ، بىر نەرسە ئوقۇۋاتقانلىقىنى كۆرگەن بولسىمۇ، ھىچبىرسۆزى قۇلىقىغا كىرمىدى. ئۇنىڭ ئۈچۈن بەرىبىر ئەمەسمۇ؟!
— ئەيپكار، ئابدۇراھمان، ئاڭلىغانلىرىڭنىتوغرا دەپ ئېتىراپ قىلامسەن؟ جىنايەتلىرىڭگە ئىقرارمۇسەن؟ — دەپ سورىدى سوتچى،ئاندىن ئوخشاش سوئالنى قۇربانجاننىڭ ئىسمىنى ئاتاپ يەنە تەكرارلىدى. «ئادالەت»توقمىقىنىڭ تاختىغا تەككەن ئاۋازىدىن ئۆزىگە كەلگەن ئابدۇراھمان تەكرار سورالغانسوئالغا دىققىتىنى ئاغدۇردى. ئاندىن ئاشۇ ئىشەنچكە تولغان مەنەۋىي دۇنياسىدىنتولۇق ئايرىلىپ، زالغا، رىئاللىققا تولۇق قايتىپ كەلمىگەندەك، يەنىلا شۇئىپتىخارلىق ئالىمىدە تۇرۇۋاتقاندەك خاتىرىجەملىك بىلەن جاۋاپ بەردى:
— قىلغانلىرىمىزدىن تانمايمىز، ئەممابىزنىڭ جىنايىتىمىز يوق، — دېدى ئابدۇراھمان يەنە خاتىرىجەملىك بىلەن.
— ساراڭمۇ بۇ؟ ھەي، نېمە دەۋاتىسەن؟قىلمىشىڭدىن تانمىغان ئىكەنسەن، جىنايىتىڭگە ئىقرار بولمىغىنىڭ قانداق گەپ؟
پەستىكى «ئامما» ئىچىدىنمۇ ئۆندەرىگەندەكھەيرانلىق سوئاللىرى شىۋىرلاپ ئاڭلاندى:
— قىلغان ئىشىدىن قوقاپ كېتىپ مېڭىسىنىئالدۇرۇۋالغانمۇ بۇلا؟
— شۇ، قوقمامدا، مىڭ قىلغان بىلەن شۇنچەجىق ئادەمنى ئۆتتۈرەپ يانا خاتىرىجەم تۇغىلى بولامدا؟
— قاننى كۆسە بېشى قېيىپ كېتىدىغان ئەدەملەبا دەيمە، بۇلا ھېلىمۇ جېنى پىششىق نېمىلىكەن، تىك تۇرۇۋاتىدۇ.
— تەلۋە-دە! ئادەمنىڭ تەلۋىسى چا، ئۇنداقئىشنى قىسىمۇ چۈشىدىكىدەك، ئۆزىمۇ بىلمەي قىلىپ، قوقاشنى ئۇقماي ژۈرۈۋېرىدا.
يەنە توقماقنىڭ ئاۋازى دىققەتلەرنىتوپلىدى. ئەيپكارلاردىن تەكرار سورالدى. ئەيپكارلاردىن ئابدۇراھمان يەنە شۇبۇرۇنقى خاتىرىجەملىكى بىلەن جاۋاپ بەردى:
— بىزنىڭ قىلغىنىمىز يوللۇق ۋە قىلىشقاتېگىشلىك بۇرچىمىز، تاجاۋۇزچىلارغا زەربە بېرىش ھەققىمىز ھەم مەجبۇرىيىتىمىز،ئۇنداق ئىكەن بىز جىنايەت ئۆتكۈزگەن بولمايمىز!
— توۋا قىلدىم، توۋا! ۋې، نېمە دەيدۇھۇي، ماۋۇلا؟ — ئامانلىق ساقچىسى يەنە ئۇنىڭئالدىغا دېۋەيلەپ كېلىپ ئۆزىنىڭ ساداقەتتىن پارتلاپ كەتكۈدەك بولۇۋاتقان غەزىپىنىچىقارماقچى بولۇپ ھازىرلانغانىدى.
— بولدى قىلىڭلا، رەسمىي ئىشقا كېلەيلى! —دېدى سوتچى يەنە توقمىقىنى ئىشقا سېلىپ.
ئەمما، ساقچى مۇشتىنى سول ئالقىنىغا غەزەپبىلەن ئۇرۇپ، سەھنىنىڭ بۇرجىكىگە قاراپ قويۇپ، «بۇ قەدەرمۇ كەڭچىلىك قىلىۋەتسەقانداق بولغىنى!؟» دېگەندەك باش چايقاپ كينىگە يانغان بولسىمۇ، پەستىكىلەرنىڭھەيران غۇلغۇلىسىنىڭ بېسىلىشى ئاسان بولمىدى.
— ئىھھ!! راستلام تەلۋىكەن، ماۋۇلا!
— دېمىدىممۇ، بۇلا ئۆزىنىڭ نېمەقىلىۋاتقىنىنى بىلىدىغان ئەۋالدا ئەمەس دەيمە.
— ئاغزىدىن چىقىۋاتقان گەپنى قاراڭلا!يۈرىكىنى قاپتەك قىلىپ! توۋا، توۋا دېمىسە باكا، جۇما! — بۇلارنى دېگۈچىبىردەملىككە بېشى زىڭىلداپ كېتىپ، گويا ئاۋۇلارنىڭ گېپى ئۆزىنىڭ ئاغزىدىن چىقىپكەتكەندەك قورقۇپ كەتكەن، بۇنىڭ ئۈچۈنمۇ بۇ «خاتاسى»نى تۈزۈتۈش ئۈچۈن ساداقەتئىپادىلەپ، خوشامەت ياغدۇرۇشنى زۆرۈر ھىساپلىغان بولسا كېرەك، ئارقا-ئارقىدىننەپرەت ئوقلىرىنى ئېتىپ، بۇلارغا مۇشۇنچىۋالا كەڭچىلىكنى بېرىۋەتكەن ھۆكۈمەتكىمۇسەمىمىي كايىپ غۇدراپلا كەتكەنىدى.
باشقىلىرىمۇ ساداقەت ئىپادىلەپ، ئۆزلىرىنىڭئاۋۇلاردەك ساراڭ ئەمەسلىكىنى، تۇزكور ئەمەسلىكىنى، ئەسكى ئەمەسلىكىنى بىلدۈرۈپقويۇش بويىچە گويا بىر مۇسابىقە قانات يايدۇرۇشتى. دىققەتكە ئۈندەش يەنەتەكرارلىنىپ، ئۇلار ئاستا-ئاستا تېخىمۇ پەش شىۋىرلىشىپ، سۆزلىرىنىڭ ئاخىرىنى تولۇقچۈشۈرۈۋالغاندىن كېيىنلا ئېغىزلىرىنى يۇمۇشتى.
بىر-بىرلەپ سوراش، ئەمەلىيلەشتۈرۈشباشلاندى.
— سەنلەر بۇنداق دۈشمەنلىك ئىدىيىگە قانداقكېلىشتىڭ؟ باشتىن سۆزلەش! ئازات زاماندا تۇغۇلۇپ، قىزىل بايراق ئاستىدا چوڭ بولغانتۇرۇقلۇق، بۇنداق دۈشمەنلىكنى كىمدىن، قاچان، قەيەردىن ئۈگەنگىنىڭنى ياۋاشلىقبىلەن سۆزلە!
— بىزگە دۈشمەنلىكنى سەنلەر، خىتايلارئۈگۈتۈشتۈڭ!
— بۇنداق قۇرۇق، نەزەرىيە گەپلىرىڭنى قوي،ئەمەلىي گەپنى دېيىشىۋاتىمىز، زادى كىمدىن تەلىم ئالدىڭ!؟
— مېنىڭ دەۋاتقىنىممۇ ئەمەلىيەت، — دېدىئابدۇراھمان. ئۇلاردىن دايىملا ئابدۇراھماننىڭ ۋاكالىتەن گەپ قىلىشىدا بىرنەچچەسەۋەپ بارىدى، بىرى ئۇ ئىككىسى ئىچىدە كۆپرەك ئوقۇغان بولۇپ، ئانىسى مۇئەللىمئىدى. يەنە بىر سەۋەبى، قۇربانجان قىيىن-قىستاقلار جەريانىدا قاتتىق ئۇرۇلۇپ،ئاستىنقى جاغ چېقىلىپ كەتكەچكە تېخىچە ئاغزىنى ئېچىشتا قىينىلاتتى، — سىلەرلاۋزىلىق بىلەن بىر گەپنى تەكرارلاۋېرىدىكەنسىلەر، تاشقىي بۆلگۈنچى كۈچلەركۈشكۈرتكەن، ئىچكىي تاشقىي دۈشمەنلەر قايمۇقتۇرغان، جاھانگىرلار... پالان-پوكۇن...مەن دەپ قوياي، بىزنى ھىچكىم كۈشكۈرتمىگەن، خىتايلار ئۆزى بىزنى كۈشكۈرتكەن!ھەقىقەتەنمۇ بىزگە خىتايلار ئۈگەتكەن، تېخىمۇ توغرىسىنى دېيىشكە توغرا كەلسە مەلۇمبىر ئەسكەر خىتاي ئۈگەتكەن دېسەكمۇ بولۇدۇ.
ئەمەلدارلار بىر-بىرىگە قاراپ ئىشىنىشنىياكى ئىشەنمەسلىكىنى بىلەلمەي، قارار چىقىرىشتىمۇ قىيىن ئەھۋالدا قالغاچقا، نېمەدەرىنى بىلمەي، ئىختىيارسىز يوسۇندا ئۈگەنگەن ئادىتى بويىچە خىتاي ئەمەلدارغاقارىغانىدى، خىتاي ئەمەلدارمۇ قىزىقىپ قالغان بولسا كېرەك، بىلىنەر-بىلىنمەس باشلىڭشىتىپ ئاڭلاپ باقايلى، دېگەننى بىلدۈردى. «كىم بىلىدۇ، ئادەم دېگەنننىڭ ئىچىدەھەرقاندىقى بولۇدۇ ئەمەسمۇ، بەلكىم كومپارتىيىگە قارشى بەزى خىتايلار بۇلارغائەقىل ئۈگەتكەن بولسىمۇ ئۈگەتكەندۇ، بىر نېمە دەپ بولمايدۇ» دېگەنلەر ھەممىسىنىڭكۆڭلىدىن كەچكەن ئىدى.
— ئوچۇقراق سۆزلە!
ئابدۇراھماننىڭ كۆڭۈل ئىكرانىدا قىسقاھاياتىنىڭ مۇساپىسى جانلاندى:
ھەققەكۆز ئاچقانلار
ئابدۇراھمان قەشقەرنىڭ بۇلاقۋېشىمەھەللىسىدە شوپۇر دادا بىلەن مۇئەللىمە ئانىدىن دۇنياغا كەلگەن يىگىت ئىدى.بالىلىقىدا بالىلار پارالىچى كېسىلى بىلەن ئاغرىغان ۋە داۋالاش سىستېمىسىدىكىناچارلىق، ناچار كەسپىي ئەخلاق، ئىرقچى داۋالاشنىڭ قۇربانى بولۇپ بىر ئاز ئاقساقبولۇپ قالغان ئىدى. ئۇنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر ئومۇمەن ئېيتقاندامەھەللىدىكىلەر بىلەن بەك ئارىلىشىپ كەتمەيتى. بۇنداق ياتسىراش دادىسى ئازاتنىڭجىمخور مىجەزىنىڭ پۈتۈن ئائىلىگە تەسىر كۆرسۈتۈشىدىن بارلىققا كەلگەن بولۇشىمۈمكىن. ئائىلە ئەزالىرىنىڭ ھەممىسىلا جىمخور ئىدى. پەقەت ئابدۇراھمانلا ئائىلىگەنىسبەتەن ئەڭ ئوچۇق ھىساپلىناتتى. ئۇنىڭ ئوچۇقلۇقى نورمال ئوچۇق مىجەزلىكلەرگەسېلىشتۇرغۇدەك بولمىسىمۇ، ئائىلىسىگە نىسبەتەن شۇنداق دېيىشكە بولاتتى.
ئابدۇراھمان زورىغا تولۇقسىز ئوتتۇرىنىتۈگەتتى. داۋاملىق ئوقۇشقا رەغدى بولمىدى. ئۇنىڭغا ئوقۇتۇلۇۋاتقان مەزمۇنلار بەكمۇتېتىقسىز، پايدىسىز تۇيۇلغاچقا، مەكتەپتىن كۆڭۈلسىز بولۇپ كەتكەن ئىدى. ئانىسىمۇئەللىمە بولسىمۇ بۇ بالىنى گەپكە كىرگۈزۈشتە چارىسىز ئەھۋالدا قالدى. ئانىنىڭ تۈگۈمەسبېسىملىرىغا دادىسى چەك قويدى:
— بولدى قىلىڭلا ئانىسى، زورلىغاننىڭپايدىسى يوق، ئىچىدىن قاينىمىسا بىكار، — دېگەن ئىدى. ئوقۇغان ئايالغا نىسبەتەنبالىسىنى ئوقۇتالماسلىق بەكمۇ ئېغىر كەلگەچكە، بۇ رىئاللىقنى قوبۇل قىلىشتىمۇقىينالدى. ئۇ پەقەت دادىسى كۆپ ئوقۇمىغان بولغاچقا بالىغا يانباستى دەپ چۈشەندى.
ئوقۇشتىن توختىغان بالا بىر مەزگىلشەھەرنىڭ ھەر دوقمۇشىدا كۆرۈنۈپ، قاڭقىپ يۈرۈدۇغان يىگىتلەردەك بوش-بىكار يۈردى.كېيىن ئۇششاق تىجارەتلەرگىمۇ كىرىشىپ باقتى، ئەمما ئائىلىدە تىجارەت ئەنئەنىسىبولمىغاچقا بۇ ئىشقىمۇ مەيلىنى بېرەلمىدى. ئۇ قوشنا كوچىدىكى بىر نەۋرە تۇققىنىقۇربانجان بىلەن يېقىنلىشىپ كەتتى. قۇربانجانمۇ ئوقۇشتىن زېرىكىپ چىقىۋالغاچقائىككىسى نەگە بارسا بىللە ئىدى. بۇ ئۇلارنىڭ راسا ساياق بولۇدۇغان يېشى بولغاچقا،يۈرۈش تۇرۇشىمۇ توغرا-تۈزگۈن ئەمەس، راسا زامانىسىنىڭ لۈكچىلىرىگە ئوخشايتى.ئاخشاملىرى كىنوخانا ئەتراپىدا، كۈندۈزلىرى باغچا ئەتراپىدا قاينىشىپ يۈرۈدۇغانياشلار جىدەل-ماجرالار بىلەنمۇ زېرىكىشلىك ھاياتىنىڭ مەنىسىزلىكلىرىدىن قۇتۇلۇشقاتىرىشىۋاتقاندەك، ھەر كويدا يۇلقۇناتتى.
دادىسى ئابدۇراھماننىڭ بۇزۇلۇپ كېتىشىدىنۋايىم يەپ ئۇزۇن يولغا قاتنىغان سەپەرلىرىدە ئۇنى ھەمرا قىلىپ ئېلىۋېلىپ،ئۆز-يېنىدىن ئايرىماي كۆز قۇلاق بولۇشقا تىرىشقان بولسىمۇ، ھە دېگەندەمۇۋەپپىقىيەتلىك بولۇپ كەتمىدى. ئۇ بەزىدە بېرىشقا ئۇنىماي، بوينىنى شاپتۇل قېقىپچىقىپ كېتىپ قارىسىنى كۆرسەتمەيمۇ قوياتتى. بۇنداق چاغلاردا دادىسى ئۇنىڭمەكتەپتىن چىقىۋېلىشىغا ئاسانلا ماقۇل دەۋەتكىنىگە پۇشايمانمۇ قىلىپ قالاتتى.كاشكى مەكتەپتە مەجبۇرىي بولسىمۇ، ھىچنېمە ئۈگۈنەلمىسىمۇ تۇتۇپ تۇرۇلغىنىئوبدانراق بولامدىكەن نېمە؟ دەپمۇ ئويلاپ قالاتتى.
كۈنلەردىن بىر كۈنلىرىدە دوستى ۋە تۇققىنىقۇربانجاننىڭ باشقا دوستلىرى بىلەن ئارىلىشىپ تېپىشقان دىندار بالىلارنىڭسۆھبەتلىرىگە داخىل بولۇپ قېلىشى ئۇنىڭ ھاياتىدىكى دەۋر بۆلگۈچ قەدەم بولۇپ قالدى.قەشقەردە ئەسلىدىن دىنىي ھاۋا قويۇق بولغاچقا، ئەڭ ساياق، لۈكچەك بالىلارمۇ دىنىيسۆھبەتلەرگە بىلىپ-بىلمەي قېتىلىپ قالسا جىم-جىت قۇلاق سالىدىغان ئەنئەنە بارىدى.ئىچىدە ئىشەنمەيدىغانلارمۇ، دىنسىزلىرىمۇ دىنىي ئېتىقاتتىكىلەرنى ئاشكارە مەسخىرەقىلالمايتى. بۇنداق قويۇق دىنىي ھاۋا تۈپەيلى ئابدۇراھمانمۇ سۈنئىي شەكىلدە چىداپئولتۇرۇشنى باشلاپ، ئاخىرىدا بەزى چېگىشلىرىگە جاۋاپ تېپىلىۋاتقىنىدىن قىزىقىشىئويغۇنۇپ، دىققەتتە تۇرۇشقا باشلىدى. ئىككىنچى سۆھبەتكە يېرىم يىلىمان تۇتۇمدا،قۇربانجاندىن ئايرىلالمىغاچقىلا كەلدى؛ ئۈچىنچىسىدە ئىختىيارىي كەلدى. ئۇندىنكېيىن بولسا ئۇ قۇربانجاننى ئالدىرىتىدىغانمۇ بولۇپ قالدى.
ئەمدى ئىككىدوست ناماز ئوقۇشقا باشلىغان ئىدى. نامازلىرىنى رەفئىيەت قىلىپ ئوقۇيتى، ئۈنلۈك«ئامىن» دېيىشەتتى. بۇنى نۇرغۇن ئادەملەر چۈشەنمەيلا «ۋاھھابىيلار» دېيىشىپ ئۆچلۈكقىلىشاتتى. ھاكىمىيەت تىلىدىمۇ بۇلار ئەڭ ئەشەددىي دىنىي رادىكاللار ھىساپلىنىپ،ئۇلارنى ئىسلام ئەسلىيەتچىلىرى، فوندامېنتالىستلار دەپ سۈپەتلەيتى. ساددائىنسانلار تەشۋىقاتتىكى قارىلاشلارنى ئويلاپ كۆرمەستىنلا قوبۇل قىلىپ، راست دەپئىشىنىپ، قارىلاشلارغا قوشۇلۇپ كېتىشەتتى. ئەڭ ئاددىي بىر رىجىنىمۇ ئويلاپ كۆرۈشئەقىللىرىگە كەلمەيتى: نېمە ئۈچۈن دۈشمىنىمىز بولغان خىتايلار ئۆلگۈدەك يامانكۆرۈۋاتقان بۇ كىشىلەرنى بىزمۇ يامان كۆرىمىز؟
ئۇلار نېمىلىكىم بولمىسۇن بىر ئاز ئوقۇغاچقا،دىھقان بالىلىرى ياكى ئوقۇمىغان شەھەر بالىلىرىدەك ھەرنېمىگە خوپ دەۋەرمىدى. كۆپسوئال سورايتى. قايىل بولمىغۇچە قوبۇل قىلمايتى. ئۇستازلىق قىلىۋاتقان مەلۇم يىگىتبولسا بۇ خىل تۇتۇمدىن خاپا بولماقتا يوق، سۆيۈنۈپ كېتەتتى:
— ئىسلامنىڭ ئەسلى تەشەببۇسىمۇ ماناشۇنداغ، — دەيتى ئۇ، — «دىندا ئۇنىڭغا كىرىشكە زورلاش يوق» دېگەنلىك، بىر ئادەمئىچىدىن قايىل بولۇپ، ئۆزى خالاپ ئىمان ئېيتىمىسا بولمايدۇ، زورلاپ ئىمانئېيتقۇزغاننىڭ ھىچنېمىگە، ھىچكىمگە پايدىسى يوق دېگەنلىك. مانا شۇنداقبولغاندىكىن، سىلەرنىڭ مانا مۇشۇنداق بىلمىگەننى سورۇشۇڭلار، تاكى قايىل بولمىغۇچەتالىشىشىڭلار ياخشى ئەھۋال.
ھەتتا ئۇلار رەفئىيەت قىلىش ۋە ئۈنلۈكئامىن دېيىش مەسلىسىنىمۇ ھە دېمەيلا قوبۇل قىلغىنى يوق، نېمە ئۈچۈن شۇنداققىلىمىز؟ دەپ سوئال قويۇپ تۇرۇۋالغان ئىدى.
— بىز سۈنئەتكە ئەمەل قىلىش ئۈچۈن شۇنداققىلىمىز، رەسۇلۇللاھنىڭ قىلغىنىنى قىلىش سۈننەتكە ئەمەل قىلىش بولۇدۇ.
— ئۇنداقتا، رەفئىيەت قىلماي ناماز ئوقۇش،ئىچىدە ئامىن دېيىش خاتامۇ؟
— ياق، خاتا ئەمەس، ئۇنداق ئوقۇسىلىرىمۇبولۇدۇ.
— ئەمىسە نېمە ئۈچۈن سىلە ئۇنداقئوقۇمايسىلە؟
— ھەدىسلەردە رەسۇلۇللاھنىڭ ھەر ئىككى خىلشەكىلدە ناماز ئوقۇغانلىقى ھەققىدە دەلىل بار. ئەمما، رەفئىيەت قىلغان، ئۈنلۈكئامىن دېگەنلىكىگە دائىر ھەدىسلەر تېخىمۇ كۆپ بولغاچقا، بۇنىسى تېخىمۇ ئەۋزەل دەپقاراپ مۇشۇنداق ئوقۇيمىز.
— بىر قېتىم مەن ئۈرۈمچىدە بېشىم يالىڭاچجۈمەگە چىگەنتىم، ئۇ چاغلادا جۈمەنىلا ئوقۇپ قوياتتۇق، بىرمۇنچە ئادەم مېنىئەيپلەپ، بېشى يالىڭاچ مەسجىتكە چىرەمدۇ دەپ ئەيپلىشىپ، چىقىرىۋەتكەن ئىدى. سىلىچەبۇ توغرىمۇ؟
— بۇ ئىنتايىن خاتا! دېسەم-دېمىسەم سىلى شۇكۈنى مەسجىتتىن چىقىرىۋېتىلگەندىن كېيىن ئاچچىقلىرىدا جۈمە ئوقۇمىلا، شۇنداما؟
— ھەئە، ئوقۇمۇدۇم.
— ھە، مانا، بىر ئادەمنى ئىسلامنىڭ سىرتىغائىشتەرمەك قانداق توغرا بولسۇن؟ مىڭلىغان ئادەم جۈمە بولۇۋاتسا كوچىدا ژۈرۈدۇ،ھەتتا ئىچىپ، چېكىپ ژۈرۈدۇ، ئۇلارغا گېپىمىز يوق، ناماز ئوقۇيتۇم دەپ جامىگە كەگەنئادەمگە خوش كەپلا دېگىنىمىز توغرىمۇ ياكى سەن ئاقكەنسە، سەن كۆك دەپ جامىدىنچىقىرىۋەتسەك توغرىمۇ؟ ھەتتا ئۇ نامازنى بىز كۆنگەن شەكىلدە ئوقۇسىمۇ، غەيرىشەكىللەردە ئوقۇسىمۇ ئۇنىڭغا قوپاللىق قىلىپ، ئۇنى خەقنىڭ ئالدىدا ئىزا تارتقۇزۇپتەنبىھ بېرىدىغان ئىشنى قىلىپ، ئۇنىڭ ئىسلامدىن سوۋۇشىغا سەۋەپ بولساق بولمايدۇ.دەپ ئۆتكۈنۈمىزدەك، شۇنچە جىق مۇسۇمان ئەۋلادى كوچىدا ژۈرگەندە،ناماز ئوقاي دەپ نىيەت قىلىپ كەگەن ئادەمگە بىر نېمە دېيىش قانداقمۇ ھەق بولسۇن؟ئۇنىڭ خاتالىرى بولسا نامازغا كېلىپ ژۈرۈش جەريانىدا خەقنىڭ قانداق ئوقۇۋاتقىنىنىكۆرۈپ، ئۇنىڭدىن-بۇنىڭدىن سوراپ، ئاستا-ئاستا تۈزۈتۈۋالىدۇ. ئەڭ موھىمى نامازئوقۇي دېگەن نىيەت. قالغىنىنى كېيىن ھەل قىلىشقا بولۇدۇ.
ئىككى دوست سۆھبەتلەردىن قايتىپكېلىۋاتقاندا ئۆز ئارا مۇنازىرە قىزىتاتتى. بۇنداق چاغلاردا ئۆزلىرىگە دىننىچۈشەندۈرۈۋاتقان يىگىتلەرنىڭ نۇرغۇن خالىس تەرەپلىرى دىققەتنى چېكەتتى. ئۇلاردىنھىچقاچان سىياسىي كېڭەشكە ئەزا بولغانلار بولمايتى، شۇنىڭ ئۈچۈنمۇ ئىمام تەيىنقىلىنغانلىرىمۇ بولمايتى. بولۇپ قالغان تەقدىردىمۇ قىسقا ۋاقىت ئىچىدىلا ئەمەلدىنقالدۇرۇلاتتى. ئۇلار بالا ئۇقۇتاتتى، ئەمما باشقا موللىلاردەك نەپسى ئاۋارىلىققىلىشىپ كەتمەيتى. بۇنىڭغا قارىتا ئۇلار قۇرئاندىكى «ھەقنى يەتكۈزگىنى ئۈچۈن ھەقئالمايدىغانلارغا ئەگىشىڭلار» دېگەن ئايەتنى ئوقۇپ بېرىشەتتى. ھەققىمىزنىئاللاھتىن تىلەيمىز دەپ جاۋاپ بېرەتتى. ئۇلار نەپ ئۈچۈن، جان بېقىش ئۈچۈن ئەمەس،ھەق ئۈچۈن قىلىدىغانلىقى ئېنىق ئىدى.
ئۇلارنىڭ يېڭى-يېڭى سوئاللىرى ئەنە شۇئۆزئارا تالاش-تارتىشلىرىدا ئوتتۇرىغا چىقىپ، كېيىنكى سۆھبەتلەردە چوقۇم بۇنى سورىشاتتى.دەسلەپكى چاغلاردا ئۇلار ۋاھھابىيلىكنى بىر مەزھەپ دەپ چۈشەنگەن بولغاچقا، بەزىكۈلكىلىك سوئاللارنى سوراپ يۈرگەن بولسىمۇ، ئۇلار ھەرگىز مەسخىرە قىلىنمىغان،ھىچكىم كۈلۈپمۇ كەتمىگەن، تەمكىنلىك بىلەن جاۋاپ بېرىلگەن ئىدى.
— ۋاھھابىيلىك مەزھەپ ئەمەس، — دېگەن ئىدىئۇلار.
— بىزنىڭ رەفئىيەت قىلىپ ناماز ئوقۇشىمىزنىكۆرگەنلەر كۆزىمىزگە چىرىۋېلىپ، قايسى مەزھەپتىنسەن دەپ سورايدىكەن.
— ئۇلاردىن: «رەسۇلىللاھ قايسى مەزھەپتەئىدى؟» دەپ سورىسىلا بولۇدۇ. جاۋاپ بېرەلمىسە ئۆزى ئويلۇنۇپ قالۇدۇ، جاۋاپبېرەلىسە سىلىمۇ «مەنمۇ شۇ مەزھەپتىن» دەپ قويسىلا بولۇدۇ.
بالىلىرىنىڭ بىردىنلا ساياق يۈرۈشتىنتوختاپ، ناماز باشلاپ قېلىشى ئاتا-ئانىسىنىمۇ سۆيۈندۈردى. يەنە بىر تەرەپتىنئەنسىرەتمەيمۇ قالمىدى. ئابدۇراھمان ئەمدى تەييارتاپ ھايات كەچۈرۈشتىن نومۇسقىلىپ، بۇرۇن بويۇنتاۋلىق قىلىدىغان ئىشنى ئۆزى خالاپ، تەلەپ قىلدى؛
— مەنمۇ ساڭا ياردەملىشەي، دادا، — دېدى ئۇئۇزۇن سەپەرگە جابدۇنۇۋاتقان دادىسىغا بىر كۈنى.
دادىسى ھەيرانلىق بىلەن ئوغلىنىڭ كۆزىگەقارىۋەتكەندىن كېيىن، مەمنۇن كۈلۈمسىرەپ باش لىڭشىتتى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ دادىسىنىڭياردەمچىسى بولۇپ قالدى. ھەممە ئىشتا دادىسىغا كۆپرەك ئارام بېرىش ئۈچۈن ماشىناھەيدەشنىمۇ ئۈگۈنۈۋالدى. ئاندىن كېچىلىرى يول يۈرگەندە دادىسنى ئۇخلىۋالغىن دەپئۆزى ھەيدەيدىغان بولۇپ كەتتى. چاقلارنى چىقىرىپ سېلىشتىن تارتىپ بەزى كۆپئۇچرايدىغان كىچىك رېمۇنتلارغىچە ئىشتىياق بىلەن ئۈگەندى. شىركەتتىن ماشىنادادىسىغا ھۆددىگە بېرىلگەچكە، ئۇلار قانچە كۆپ قاتنىسا شۇنچە كۆپ پايدىغائېرىشەلەيتى. ئۇنىڭ ياردىمىدە ئۇلار بۇرۇنقىدىن بىر يول بەزىدە ئىككى يول كۆپقاتنايدىغان بولۇشتى. يول بويى ئابدۇراھمان (دادىسى سورىمىسىمۇ) ئاددىي دىنىيساۋاتلاردىن سۆزلەپ، دادىسىنىڭ جىمغۇرلىقىدىن سورىمىغان، ئەمما كۆزلىرىدىن ئوقۇلۇپتۇرغان سوئاللىرىغا جاۋاپ بېرەتتى.
ئۆيدە بولغان ئاخشاملاردا دەرھال قۇربانجانبىلەن تېپىشىپ، قايسى ئۆيدە، قايسى كوچىدا سۆھبەت بولۇۋاتقان بولسا ئىزدەپ تېپىپقاتنىشاتتى.
— ۋاھھابىيلارنى بەزىلەر «مەزھەپسىزلەر»دەپ ئەيپلەيدىكەن، بۇ توغرىمۇ؟ — دەپ سورىدى بىر كۈنى.
— مەزھەپ دىندا چوقۇم بولمىسا بولمايدىغانپەرز ياكى سۈننەت ئەمەس، بەزىلەر مۇنكىر-نىكىرنىڭ گوغا قويۇلغان جەسەتتىنسورايدىغان سوئاللىرىغا مەزھەپنى قوشۇۋالغان، «دىنىڭ نېمە؟... » دېگەن سوئاللارقاتارىدا «مەزھىپىڭ نېمە؟» دەپ سورايدۇ دەپ. بۇ مەزھەپنى پەرز دەرىجىسىگەكۆتۈرۈشكە ئۇرۇنغان ئىنتايىن قەبىھ بىدئەتتىن بىرى! بۇنىڭ ھىچقانداق دەلىلى يوق.دېمەك، مەزھەپ دىنىي ئېتىقاد ئۈچۈن بولمىسا بولمايدىغان، چوقۇم تەلەپ قىلىنىدىغانزۆرۈرى بىر رۇكنىلاردىن ئەمەس. مەزھەپ ئەسلىدە شۇ مەزھەپنىڭ بېشى قىلىۋېلىنغانئىماملارنىڭ دىننى چۈشۈنۈش ۋە چۈشەندۈرۈشتىكى بىر خىل مىتود، خالاس. ئۇلارمۇ بىردىنىي مەزھەپ قۇرۇپ چىقىشنى ئويلاپ قىلغان ئەمەس، پەقەت ئۆز ئىجتىھاتلىرىدىنيازغان كىتاپلىرىدا ئۆز چۈشۈنىشىنى ئوتتۇرىغا قويغان، چوقۇم مۇشۇنداق دەپتۇرۇۋالغان ئىشمۇ يوق. بەزى ئېنىق بولمىغان مەسىلىلەردە ياكى ئىككى خىلدىن كۆپمىسالى بولغان مەسىلىلەردە بىر ئىمام ئۇنىسىنى، بىرسى بۇنىسىنى توغرا دەپقارىغانلا گەپ. ھەتتا ئۇلار مېنىڭكى توغرا دەپ چىڭ تۇرۇۋېلىپ، باشقا بىرىنىئەيپلىگەن ئىشمۇ يوق، ئۆز ئارا پىكىرلىرىنى ھۆرمەت قىلىشقان. ئەمما كېيىنكىلەرمەزھەپچىلىكنى كۈچەيتىپ، ئاخىرىدا دۈشمەنلىككىچە بېرىپ يەتكەن ئەھۋاللارمۇ بار.مۇھەممەد ئىبنى ۋاھھابنىڭ ئىسلاھاتى مانا شۇ دۈشمەنلىككە يېتىپ بارغان زىددىيەتنىپەسەيتىش مەخسىدىدە ھەممە مەزھەپنىڭ خاتاسى يوقلۇقىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈش بىلەنبىرگە، ئۆزى باشلامچىلىق بىلەن تۆرت مەزھەپنىڭ قارىشىدىكى ئەڭ ئەۋزەل دەپبىلگەنلىرىگە ئارىلاش ئەمەل قىلىش بولغان، خالاس. مەزھەپ دىننىڭ بارلىققا كېلىشىبىلەن بىر ۋاقىتتا بارلىققا كەلمىگەنلىكى، ئەسىرىي سائادەت دەۋرىدە ھىچقانداقمەزھەپنىڭ بولمىغانلىقى ئويلۇنۇشقا تېگىشلىك بىر نۇقتا ئەمەسما؟ نېمە ئۈچۈن يۈزيىللار كېيىن پەيدا بولغان دىننى چۈشۈنۈش ئۇسۇلىنى مەزھەپكە ئايلاندۇرۇۋالدۇق؟بۇنى ئۆزلىرى ئويلاپ باقسىلا، بۇ پايدىلىقمىدى؟ زىيانلىقمىدى؟ قۇرئاندا، ئاللاھنىڭئاغامچىسىغا ئېسىلىڭلار، بۆلۈنمەڭلار، دېيىلمىدىمۇ؟ پىرقە-پىرقىلەرگەبۆلۈنۈپ، ھەر پىرقە ئۆز دىنى بىلەن پەخرلىنىدىغانلاردىن بولماڭلار،دېيىلمىدىمۇ؟ ئەمدى ۋاھھابىيلارنىڭ مەزھەپسىزلىكى داۋاسىغا كەلسەك، ئەگەر مەزھەپنىدىندىكى پەرزلەردىن بىرى دەپ قارىغاندىلا بۇ بىر ئەيپ ئىش بولغان بولۇدۇ، بولمىسابۇنداق ئەيپلەشنىڭ ئورنى يوق. ۋاھھابىي دېيىلگەنلەرنىڭ قىلىۋاتقىنى تۆرت مەزھەپئىمامىنىڭ دىننى چۈشۈنۈش مېتودى ئىچىدە ئەڭ توغرا، ئەڭ ئەۋزەل دەپ قارىغانلىرىغائارىلاش ئەمەل قىلىدىغانلىقى؛ بىرىنىڭكىنىلا توغرا دەپ چىڭ تۇرۇۋالدىغانئەسەبىيلىكنى قىلمايدىغانلىقىدىن كېلىپ چىققان تۆھمەتتۇر.
— چوقۇم بىر مەزھەپكە ئەگەشمىسە بولمايدۇ،دەپ قارايدىغانلارنىڭ دەلىلى نېمىدۇ؟
ئالىملار پەيغەمبەرلەرنىڭۋارىسلىرىدۇر، ئۇلارغا ئەگىشىڭلار دېگەن بۇيرۇققا ئەمەل قىلىۋاتقانلىقىنى دەۋاقىلىدۇ. ئەمما بۇ بىر خىل خاتا تەتبىقلاشتۇر. بۇ مەزھەپكە ئىشارە بولۇشى ناتايىن.ئارىمىزدا دىننى ياخشى بىلمەيدىغانلارنىڭ مەلۇم دىنىي مەسىلىدە ياخشىبىلىدىغانلارغا ئەگىشىش مەسىلىسى دەپ چۈشەنسەك تېخىمۇ توغرا بولسا كېرەك، (تېخىمۇتوغرىسىنى بىلگۈچى ئاللاھ.) چۈنكى مەزھەپلەر بارلىققا كەلگەن دەۋردە ئاللىقاچان(يۈز يىللار ئاۋال) ۋەھىي توختىغان، پەيغەمبەرمۇ ئاللاھقا قايتقان تۇرسا، بۇنىمەزھەپكە ئىشارە مەنىسىدە چۈشۈنۈۋېلىش توغرا بولمىسا كېرەك.
— نېمە ئۈچۈن ۋاھھابىيلانى ئوخشىمىغانتوپلا، گورۇھلا ئورتاق ھالدا يامان كۆرۈدۇ؟
— بۇ مۇرەككەپ بىژ مەسىلە. ھەر يامانكۆگۈچى شەخس ياكى گورۇھنىڭ ئۆز سەۋەبى با، سەۋەپلىرى ئوخشىمايدۇ، ئەمما يامانكۆرۈشى ئوخشاش بولغاچقا بۇ نۇقتىدا بىژلىشىدۇ. دەيلىكى، يات دىندىكىلەنىڭ يامانكۆرۈشى ۋاھھابىيلانىڭ جىھاد چاقرىقىدا چىڭ تۇرۇشى، دىننى ئەسلىدە قاندا بوسا شۇنداتەدبىقلاش تەشەببۇسى، يەنى، زاماننىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ، ئىسلاھ قىلىشقا،زامانغا بېقىپ چۈشەندۈرۈشكە قارشى ئىكەنلىكى (فوندامېنتالىست، دېيىشىدىكى سەۋەپشۇ)، بۇ ھالدا ئىسلامنى تەدرىجىي چىرىتىپ، ئاجىزلاشتۇرۇشنىڭ مۈمكىنبولمايدىغانلىقىدىن يامان كۆرۈدۇ؛ مۇسۇلمانلا ئىچىدىكى يامان كۆگۈچىلەرنىڭ زوركۆپچۈلۈكى نادانلىقى تۈپەيلىدىن، ئۆزى چۈشەنمىگەن ئەھۋالدا ئۆزىگە يېقىن بىرەموللىنىڭ نەپرىتىگە قارىسىغا ئەگىشىشتىن ئىبارەت. ئۇلاغا تەتۈ تەشۋىق قىلىۋاتقانموللىلارنىڭ يامان كۆرۈشى بولسا، ئۇلارنىڭ جانباقتىلىقلىرىغا ۋاھھابىيلا با يەدەبازا يوق، يالغانلىرىنىڭ ئاقمايدىغانلىقىدىن، خالاس.
مانا شۇنداق قىلىپ بۇ ئىككى يىگىت ئەمدىھەقنى تاپقانلىقىغا ئىشەنچ قىلدى. شۇندىن كېيىن ئۇلار ئۆزلىرىمۇ خالىس تەرغىباتچىبولدى. قۇدرىتى يەتكەن، قەدىمى يەتكەن شارائىتتا يېنىدىكىلەرگە ھەر پۇرسەتتە بىرەردىنىي مەسىلىنى يورۇتۇپ بېرىشكە تىرىشىدىغان بولۇپ قالدى. جىھادنىڭ تەخىرسىزلىكىمەسىلىسى ئۇلارنى ھەممىدىن بەك ئويغا سېلىشقا باشلىغان ئىدى. بۇ ئىشتا مۇرەسسەگە،ئىككىلىنىشكە ئورۇن يوق ئىدى. بەزىلەرنىڭ بۇنى زامانغا بېقىپ ئىسلاھ قىلىشى، دەۋرئوخشىمايدۇ دەپ تۇرۇۋېلىشى ئۇلارنىڭ ئېتىقادىدا قەتئىي خاتا ئىدى. ئاللاھنىڭرەسۇلى «مەككە فەتىھ قىلىنغاندىن كېيىن مەككىدىن ھىجرەت قىلىش يوق، ئەمما قاچانجىھادقا چاقىرىلساڭلار شۇئان جىھادقا ھازىر بولۇڭلار» دەپ جىكىلىگەن ئىدى. بۇتەخىرسىزلىك شۇنىڭدىمۇ ئەكسىنى تاپاتتىكى، نىسا سۈرىسىدە ئاللاھ ئۆز ھەبىبىگە «يالغۇز قالساڭمۇ جىھاد قىلغىن»دەپ بۇيرۇغانىدى!
ئۇلارنىڭ جىھاد تونۇشى ئۆسكەنسېرىئەمەلىيراق بىرەر چارە ئۈستىدە ئىزدىنىشكە مەجبۇر بولۇۋاتاتتى. ئابدۇراھمانسەپەرلىرىنىڭ بەزىلىرىدە ئوڭ كەلگەن پۇرسەتلەردە پارتلىتىش دورىسى سېتىۋالدى. تېخىنېمە قىلىدىغانلىقى ئېنىق بولمىسىمۇ، ھامان مۇشۇنداق نەرسىلەرنىڭ لازىمبولۇدۇغانلىقىنى بىلەتتى. سېتىۋالغان نەرسىلىرىنى دوستىغىمۇ ئۇختۇرماستىن بىريەرلەرگە يوشۇرۇپ قويدى. ئۇلاردا تەڭلا باش كۆتەرگەن بۇنداق ھىدايەت ئاشىقلىقىئۇلارنى تىرىشىشقا، ئىزدىنىشكە ئۈندەپ، ناھايىتى كۆپ كىتاپ ئوقۇيدۇغان بولۇپكەتتى. ئاۋال تارىخىي رومانلارنى ئوقۇپ يۈردى. چۈنكى بۇلار ھىكايىلاشتۇرۇلغانتارىخ بولغاچقا قىزىقارلىقراق بولاتتى. كېيىن توغرىدىن توغرا تارىخ ھەققىدىكىئىلمىي ئەسەرلەرنى ئوقۇدى.
قەشقەر دېگەنشەرقنىڭ يۇلتۇزى دەپ نامى بولغان بىر يەر ئەمەسمۇ، قەشقەردە قانداق ئاجايىپئادەملەر — جانلىق غەزىنىلەر يوق دەيسىز؟ ئۇلارنىڭ ئىزدىنىشلىرى ئۇلارغا بىرنامسىز پىشقەدەم زىيالىنىڭ ئۇچۇرىنى بەردى. ئۇلار بىر ئاخشىمى بۇ مويسىپتنى ئىزدەپباردى. ئۆز ھاياتىدا كۆرمىگىنى قالمىغان بۇ بوۋاي ھە دېگەندىلا بۇ بالىلارغائىشىنەلمىگەچكە سۆھبەتكە كىرىشىلمەي، سۈنئىي تەكەللۇپ سۆزلەر، ياسالمائادىمىگەرچىلىك مۇئامىلىسى بىلەن سورۇن تارقىدى. ئەمما يىگىتلەرنىڭ ئىلىم ئىزدەشھەۋىسى مىسلى ۋولقان ئىدى. شۇڭا بۇ پىشقەدەمنى تەسىرلەندۈرمىگىچە، ئۇنىڭ ئىشەنچىگەئېرىشمىگىچە بولدى قىلمىدى. ئاخىرى ئۇلار بۇ پىشقەدەمنىڭ ئوقۇغۇچىسى بولۇپ قالدى.
داۋاملىق كىتاپ ئوقۇش، بەس-مۇنازىرىلەرگەكىرىشىش ئادىتى، ھەر پۇرسەتتە بىرەر تونۇش-بىلىشىگە، يىراق-يېقىن تۇققانلارغابىرەر دىنىي مەسىلىنى بولسىمۇ چۈشەندۈرۈپ قويۇشقا تىرىش ئادىتى شەكىللىنىپقالغاچقا خېلى سۆزمەن بولۇپ قېلىشتى. ئەسلىدىمۇ بەك مەنىدار گەپ قىلىش ئەنئەنىسىبولغان قەشقەر شەھرىنىڭ ئاھالىسىدىن بىرى بولۇش سۈپىتىدە، ئەمدى بۇ خىل گەپدانلىقمەلۇم غايىگە، مەخسەتكە ئۇيغۇنلۇق تۈسى ئالغان ئىدى. بۇرۇنلاردا ئارىلاشقان بىرەرتونۇشى، ساۋاقدىشى ئۇچراپ قالسىمۇ «يامپاشقا» كەلسىلا ئەنە شۇنداق ماھىرلىقى بىلەن«ھەقنى يەتكۈزۈش» ۋەزىپىسىنى ئادا قىلىپ تۇراتتى. بولۇپمۇ ئابدۇراھماننىڭ بۇجەھەتتە خېلى نۇتقى يېتىلىپ قالدى دېيىشكە بولاتتى. شۇڭا، ئۇزاقتىن بېرىئارىلاشماي قويغان تونۇشلاردىن بىرەرى ئۇچراپ قېلىپ، ئۇنىڭ گېپىنى ئاڭلىغانلىرىدا:
— بۇ ئاداش يوقاپ كەتتى، نەلەدىدۇ دەپقاپتۇق، ئۆيدىن چىقماي گەپ ئۈگەندۇقمۇ نېمە؟ — دېيىشەتتى ھەيرانلىقىنىيوشۇرالماستىن. ئەمەلىيەتمۇ شۇنىڭغا ئۇيغۇن ئىدى.
جىھاد ھەققىدە كۆپ ئويلۇنۇدۇغان بولۇپ قالغانكۈنلىرىدىن باشلاپ بەزى تەبىئىي پەن بىلىملىرىنىمۇ بىلىش كويىدا تىپىرلىدى.ئىلگىرى ئۇلارنىڭ تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ خېمىيىسىدە سۇلفات كىسلاتا ۋە نىتراتكىسلاتا بىرىكمىسىگە بېنزولىننىڭ قوشۇلىشىدىن ت ن ت ناملىق پارتلىتىش دورىسى مەيدانغا كېلىدىغانلىقى سۆزلىنەتتى. بۇنىئېسىگە ئېلىپ ئۇ چاغلاردا ئۇنچە قىزىقىپ كەتمىگەن بۇ دەرسلىكلەرنى قايتىدىنۋاراقلاپ كەتتى. دەرسلىكتە بىرىكتۈرۈشنىڭ تەپسىلاتى چۈشەندۈرۈلمىگەن بەكمۇ تومتاقبولغاچقا، ئۇنىڭغا تايىنىپ ھىچنەرسە قىلغىلى بولمايتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە سۇلفاتكىسلاتا بىلەن نىترات كىسلاتا دېگەن زادى نېمە؟ ئۇلار قانداق يەردىن تېپىلىدۇ؟ئۇلارنى سوراشتۇرۇپ يۈرۈش دىققەتنى تارتامدۇ قانداق؟ بۇلارمۇ بىر مەسىلە ئىدى.قانداق قىلىش كېرەك؟ ئۇ مەلۇم بىر مۇئەللىمدىن بۇ ئىككى خىل كىسلاتانى قەيەردىنتاپقىلى بولۇدۇ؟ دەپ سوراپ بالاغا قالغىلى تاسلا قالدى. بۇ مۇئەللىم سوئالغا جاۋاپبەرمەستىن ئارقىمۇ ئارقا سوئال سوراپلا كەتتى. بىر نېمىدىن گۇمان قىلىپ قالغاندەككۆزىگە كىرىۋېلىپ، ئاران تەستە قۇتۇلدى.
بېشىغا كەلگەنلەرھەققىدە قىلماقچى بولغانلىرى ھەققىدە پىشقەدەم ئۇستازغا دېيىشەتتى، ئۇنىڭدىنمەسلىھەت ئالاتتى. ئۇستاز ئۇلارغا يەرئاستى پائالىيەتلىرىنىڭ ئەقەللىيساۋاتلىرىدىن سۆزلەپ بەردى. شۇنىڭ بىلەن، ھەرقانداق بىر ئىش قىلىشتاتۇغۇلۇش ئىھتىمالى بولغان سوئاللارنى تېپىپ چىقىش، جاۋاپلارنى تەييارلاپ قويۇشقاتارلىق تەجرىبىلەرنى ھاسىل قىلدى. ئالدىن تەييارلىۋېلىنغان جاۋاپلارھازىرجاۋاپلىق بىلەن دېيىلسە سوئال سورىغۇچىمۇ دەرھال قانائەت تاپاتتى، دۇدۇقلاشھەركىمنى گۇمانغا سالاتتى. ئۇلارنىڭكىسلاتالار بىلەن ھەپىلەشمەكچى بولۇشىغا ئۇستاز قوشۇلمىدى. كىسلاتا دېگەن خەتەرلىكبويۇم ئىدى، ئەگەر رەسمىي تەپسىلىي كۆرسەتمە بولمىغان ئەھۋالدا قاراملىق بىلەنسىناق قىلىشنىڭ ئاقىۋىتىنى تەسەۋۋۇر قىلغىلى بولمايتى. ئۇستاز ئۇلارغا نىيەتنىڭموھىملىقىنى چۈشەندۈردى. نىيەت بولسا شۇنىڭغا يارىشا تەدبىر، پىلان بارلىققاكېلىدىغانلىقىنى چۈشەندۈردى. كىتاپنى سۆيۈشكە يېتەكلىدى.
مانا شۇنىڭدىن كېيىن دورا ياساشئۇرۇنۇشىدىن ۋاز كېچىشكە توغرا كەلدى. بىزنىڭ خېمىيە ساھەسىدىكى زىيالىلىرىمىز نېمەئويلايدىغاندۇ؟ شۇلارنىڭ ئەقلىگە مۇشۇنداق بىر ئىش قىلىش كەلمەمدىغاندۇ؟ ياكىئۇلار تېخىچە ئازات بولغانلىقىغا ئىشىنىپ ياشاۋاتامدىغاندۇ؟ دەپ ئويلاپ كېتەتتى.زىيالىلار بىلەن يېقىنلىشىپمۇ باقتى، بەزىلىرىنى ھىدايەتكە باشلاشقىمۇ مۇۋەپپەقبولدى، ئەمما، جىھاد قىلىشقا دائىر سىرلارنى ئاغزىدىن چىقىرىشقا يەنىلا جۈرئەتقىلالمىدى. چۈنكى بىز خەقنىڭ ئىچىدىكى نۇرغۇن نامازخانلار، بىر تەرەپتىن نامازئوقۇيتى، بىر تەرەپتىن خىتايغا ئىشلەيتى. بۇ ئارىدا بىر زىددىيەت بارلىقىنىبايقىمايتى. شۇڭا ناماز ئوقۇدى دەپلا بۇ سىرنى بىرىگە دېگەندە پىلان پىلان بويىچەقېلىپ، بىكاردىنلا ئەرزان كېتىپ قالۇدۇغان ئىش ئىدى. شۇڭا ئۇلار ئىككىسى ئۈچبولماسلىق، مەڭگۈ باشقا ئادەمنى بۇ ئىشتا سىرداش قىلماسلىق ھەققىدە قەسەم قىلىشتى.يەككە ھەركەت قىلىشتىن باشقىسى بىزنىڭ ھازىرقى ئەمەلىيىتىمىزگە ئۇيغۇن كەلمەيتى.ئەگەر ئۇلار يېقىن تۇققان بولمىغان بولسا، ئىككى بولۇشقىمۇ بولمايتى.
ئەمدى ئۇلار باشقىلاردىن تامادا بولۇشتىنپۈتۈنلەي ۋاز كېچىپ، ئۆزىگە تايىنىشقا قارار قىلىشتى.
«بۇلار ئادەم ئەمەس!»
ئۇلار شاھىت  بولغان بىر ۋەقە ئۇلارنىڭ ھەركەتلىرى ئۈچۈنجىددىي ھەيدەكچى بولدى.
ئۇلار تەييارلىق قىلىۋاتىمىز دېيىشسىمۇئەمەلىيراق بىرەر تەييارلىقتىن سۆز ئېچىشى مۈمكىن ئەمەس ئىدى. بەزىدە «بىزئۆز-ئۆزىمىزنى ئالداۋاتامدۇق، قانداق؟» دېگەنلەرنى ئويلاپ ۋىجدانى ئازاپلىناتتى.ھەتتا بۇ سوئالنى ئۆز ئارا سورۇشۇپ، ئىرادىسىگە قامچا ئۇراتتى: «جېنىمىز تاتلىقكېلىۋاتامدۇ، نېمە؟ قاچان بىرەر ھەركەت قىلىمىز؟ قانداق ھەركەت قىلىمىز؟ بىرىنچىقىلىپ نېمە ئىش قىلىمىز؟» سوئاللىرى جاۋاپسىز قالاتتى. مانا شۇنداق ئىچىنى ئاچچىقبىر زەرداپ ئېچىشتۇرۇپ تۇرۇۋاتقان بىر كۈنى ئىدى، ئىككىسى مەلۇم بىر ئىش بىلەنبارغان سەمەن يولىدا ئىدى.
ھاۋا ئوچۇق، ھاۋادىكى ئىللىقلىقكەيپىياتنىمۇ كۆتۈرۈۋەتكەندەك تۇيغۇ بېرەتتى. ھەممە ئادەم خۇشخۇيدەك، ھەممەئادەمنىڭ كۆڭلى كۆك ئاسمان سەتھىدەك ئوچۇق بىلىنەتتى. چىرايىدىن بۇ ئوچۇقلۇق بەرقئۇرۇپ تۇرغان قەشقەر ئاھالىسى مىللەتنىڭ گۈزەل ئەنئەنىسىگە بۈگۈن تېخىمۇ ئەمەلقىلىۋاتقاندەك، ھەركىم ئۇچرىغان بىرىگە كۆكسىگە قول قويۇپ تۇرۇپ سالام قىلىشىپئۆتۈشەتتى. سالاملاردا ئىللىقلىق، سالاملاردا قېرىنداشلىق، سالاملاردا ئىماننىڭنۇرى تەجەللى قىلىۋاتقاندەك تۇيۇلاتتى. بەزىلەر ئالدىغا ئۇچراپ قالغان تونۇشلارغا ئەنەشۇنداق تېز سالام قىلىپلا ئۆتۈشۈپ كەتسە بەزىلەر بىر-ئىككى مىنۇت توختاپ ھاللىشىپئۆتەتتى. ئاز بىر قىسىم قەدىناسلار ياكى ئۇزاق كۆرۈشەلمىگەنلەر بولسا پىيادە يولبويىدا سەل ئۇزاق تۇرۇپ ھاللىشىپمۇ قالاتتى.
يول بويىدا ئەنە شۇنداق ئۇزاقراق ھاللىشىپقالغان بىر جۈپ ئەرنىڭ بىرى قۇچىقىدا تىنىمسىز تىپىرلاپ، يەرگە چۈشۈشكە ھەركەتقىلىۋاتقان كىچىككىنە ئوماق ئوغۇلنى ئىختىيارسىز بىر ھەركەت بىلەن، پەقەت پاراڭغاھالاقىت بەرگىنى ئۈچۈن يەرگە چۈشۈرۈپ قويغىنىنى سېزەلمەي قالدى. شۇنداق بولسىمۇبالىنىڭ قولىنى تۇتۇۋالغان ئىدى. بالا يەنە بىر قولىنىڭ كىچىك ئالقانلىرى بىلەنقورسىقىغا بېسىۋالغان كىچىك توپنى ئويناشقا ئىنتىلىپ، دادىنىڭ قولىدىن ئاجراپچىقىشقا ئۇرۇناتتى. ئاخىرى دادىسى قولىنى قويۇۋەتتى. كۈپ-كۈندۈزدە نېمە بولاتتى؟ئۇزاققىمۇ كېتىپ قالماس، ئاڭغىچە پاراڭ تۈگەپ خوشلاشسا، بالىنى تەكرار كۆتۈرۈۋېلىپيولىغا ماڭمامدۇ.
ئۇلار پاراڭلىشىپ تۇرغان يەرگە يېقىندىلابىر ئەسكەر گازارمىسىنىڭ دەرۋازىسى بولۇپ، دەرۋازا ئالدىدا قوراللىق پوستزېرىككىنىدىن ئۇششاق قەدەملىرى بىلەن خۇددى دەرۋازىنىڭ كەڭلىكىنى ئۆلچەۋاتقاندەكمېڭىپ تۇراتتى. ئەمدىلا ئايىغى چىققان كىچىك ئوغۇل قولىدىكىتوپنى ئېتىپ، ئاندىن ئارقىسىدىن يۈگرەپ بېرىپ تۇتۇۋېلىپ، بۇ ھەركىتى ئۆزىگە قالتىستۇيۇلغىنىدىن ۋىلىقلاپ كۈلۈپ يەنە ئېتىپ يۈرەتتى. بىر قېتىم توپ ئېرىققىمۇ چۈشۈپكەتتى. بالا بىردىن-بىر ئىستەك ئىپادىلەش شەكلى بولغان يىغىسىنى ئىشقا سېلىپ،دادىسىدىن ياردەم سورىغاندەك قىلدى. ئۆزىمۇ ئېرىققا قانداق چۈشۈشنى دىتلاۋاتقاندەكدەمبەس قىلىپ تۇراتتى. بالا ئېرىق ئىچىدىن توپنى ئالىمەن دەپ يىقىلىپ كەتمىسۇن دەپئەنسىرىگەن دادا ئىككى تاقلاپلا بېرىپ توپنى ئېلىپ بېرىپ يەنە سۆھبىتىنى داۋامقىلدى. دېمەك، دادىنىڭ بىر كۆزىنىڭ قىرىدا دايىملا بالىنى كۈزۈتۈپ تۇرۇۋاتقىنىبىلىنىپ تۇراتتى.
بالا ئەمدى پىيادە يول بويلاپ توپنى ئېتىپ،ئارقىسىدىن قوغلاپ كەتتى. توپنى ئېتىشى شۇنچىلىك جانسىز، بۇجۇمبۇشچە بولغاندەك،ئارقىسىدىن يۈگرەشلىرىمۇ تايتاڭلاپ، شۇنچىلىك پالاكەتلەرچە ئىدى. يېڭى ئايىغىچىققان بالىلاردا بولۇدۇغان مېڭىش ئىشتىياقىدىن زېرىكمەس بىر روھ تاپقاندەك،يىقىلىپ قوپۇپ شۇنچىلىك تاتلىق، شۇنچىلىك سەبىي ھەركەت قىلاتتىكى، ئۇنىڭتىرىشچانلىقلىرىدىن ھەر ئىنسان تەسىرلىنىپ، كۆتۈرۈپلا باغرىغا بېسىۋالغۇدەك ئىدى.
كېيىنكى ئېتىشتا توپ بىر ياي سىزىپ،گازارمىنىڭ دەرۋازىسى ئىچىگە قېيىپ كېتىۋاتاتتى، ئۇنى تۇتۇۋېلىشقا ئالدىرىغانبالىنىڭ قولاشمىغان ھەركەتلىرىدىن قولىنى ئۇزۇتاي دېگۈچىلا پۇتى تېگىپ كېتىپ،دەرۋازا ئىچىگە قاراپ تېخىمۇ ئۇزاپ كەتتى. ئۇنىڭ بۇ سەبىي بۇجۇمبۇشلۇقى تېخىمۇتاتلىق، كۈلكۈلۈك بولۇش بىلەن دۇنياغا يېڭىدىن كۆز ئېچىۋاتقان بىر جانلىقنىڭئۈگەنجە ھەركەتلىرىنىڭ ئەڭ ئىپتىدائىيسى بولۇشلۇقى بىلەن سۆيۈملۈك ئىدى. بالاتوپنىڭ ئارقىسىدىن قوغلاپ دەرۋازىنىڭ سىزىقىدىن ئۆتۈشىگە پوستتىكى خىتاي ئەسكىرىيىرتقۇچلارچە ياۋۇزلۇق بىلەن سەت ۋارقىرىدى. بالا ئۇنىڭ ۋارقىرىشىنى ئۆزىگە دەپئويلىمايتى؛ ئۇنداق ئويلىيالمايتى. ئۇ دادىسىنىڭ ئەتىۋارلىقى بولغاچقا، دۇنيائۇنىڭ ئىدى، نېمە قىلسىمۇ سۆيۈلەتتىكى، كايىلمايتى. ئۇنداقكەن، ئۇنىڭغا بىرسىۋارقىرىشى مۈمكىنمۇ؟ بالا پادىشاھلارچە ئۆزخان، ئەركىلىكى بىلەن توپقا يېتىشئۈچۈنلا ئالدىرايتى.
خىتاي ئەسكەرنىڭ ئىنسانچە خۇي-مىجەزدىنيوقسۇن تەبىئىتى ئۇنىڭدا بالىلاردىن زوقلۇنۇش تۇيغۇسىنى گاللاشتۇرۇۋەتكەن ياكىتامامەن بوغۇپ قويغان بولغاچقا، ئۇ بالىنىڭ ھەركىمنى سۆيۈندۈرۈدۇغان ئوماقھەركەتلىرىدىن زوقلانمىدى. دەرۋازا سىزىقىدىن يات كىشىلەرنى كىرگۈزمەسلىككەپروگراممىلانغان بۇ روبوت، ئاگاھ بېرىپ ۋارقىرىغىنىغا پىسەنت قىلماستىن دەرۋازاسىزىقىدىن ئۆتۈپ كەتكەن دۈشمەنگە، يات مىللەت كىشىسىگە قەھرى تاشتى، خالاس! چۈنكىئۇنىڭغا شۇنداق ئۈگۈتۈلگەن ئىدى. مۇشۇ ھاماقەت خەلق بالىلارچە ئىشىنىپ يۈرگەنھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ئاشۇنداق ئۈگۈتۈلگەن، ئۇيغۇرنىڭ كىچىكىمۇ چوڭىمۇ دۈشمەن دەپئىشەندۈرۈلگەن ئىدى. كىچىك بولسا چوڭ بولۇدۇ، چوڭ بولغاندا بىر دۈشمەن كۆپۈيۈدۇ،دەپ ئۈگۈتۈلگەن ئىدى. بۆرىنىڭ بالىسىمۇ بۆرى!
ئۇ خۇددى خەتەرلىك دۈشمەنگە يولۇققاندەكجىددىيلىك بىلەن بالىنىڭ ئارقىسىدىن يۈگرىدى ۋە خۇددى فۇتبول مۇسابىقىسىدىكىبەكچىنىڭ توسالغۇسىز توپ تېپىشىگە تەقلىت قىلماقچى بولغاندەك بالىنىڭ ئارقىسىدىنچاترىقىغا شۇنچىلىك قەھرى-غەزەپ بىلەن تەپتىكى، بالا خۇددى پۇتبول توپىدەك يەردىنكۆتۈرۈلۈپ ئىككى مېتېر يىراققا چۈشتى! خىتاينىڭ پۇتى چاترىقىغا تەككەن دەسلەپكىدەقىقىدە «قىرر!» قىلىپلا بىر ئاۋاز چىقىرىپ ئۈنى ئۆچكەن ئىدى!
بالىنىڭ دادىسى ئىزچىل كۆز قىرى بىلەنبالىسىنى كۈزۈتۈپ تۇرغىنىدەك، دىققىتىنىڭ يېرىمى بالىدا ئىدى. شۇڭا ئۇ بالىنىڭ«قىرر» قىلىپلا ئۆچكەن ئۈنىنى دەرھال تونۇدى ۋە دادىلىق تۇيغۇلىرى بىلەنيېڭىلىشماستىن ئاۋازنىڭ كەلگەن تەرىپىنىمۇ توغرا تەخمىن قىلىپ، بالا تەرەپكەبۇرالغان ئىدى. بالا دەرۋازا ئىچىدە پۈرلەپ تاشلانغان بىر چاپاندەك ھەركەتسىزياتاتتى. ئۇنى تەپكەن خىتاي ئەسكەر بولسا خاتىرىجەم قەدەم ئېلىپ ئۆز ئورنىغاقايتىۋاتاتتى. ئۇنىڭدا قىلچىلىك خىجىللىق، گۇناھكارلىق ھىسلىرى ئىپادىلەنمەيتى. ئۇخۇددى قىلىشقا تېگىشلىك بىر ئىشنى، توغرا بىر ئىشنى، ئىنسانچە بىر ئىشنى قىلغاندەكخاتىرىجەم كۆرۈنەتتى.
«قىرر» قىلغانئاۋاز ئۆتكۈنچىلەردىن بىرمۇنچىسىنى ئۇ تەرەپكە قاراتقان ئىدى؛ ھەتتا بەزى كىشىلەربالىنىڭ تاتلىق ئىغاڭلاپ مېڭىشلىرىغا زوقلانغىنىدىن ئۇنىڭ ھەركىتىنى كۈزۈتۈپ، كۆزنۇرى بىلەن ئارقىسىدىن ئۇزۇتۇپ كېتىۋاتقاچقا، ئەسكەرنىڭ قانداق دەھشەتلىك تۈردە،قانداق قەھرۇ-غەزەپ بىلەن، قانداق تەبىئەتسىزلىك بىلەن تەپكەنلىكىنىمۇ كۆرۈشكەئۈلگۈرۈشكەن ئىدى. شۇڭا بىرنەچچە ئاۋاز تەڭلا ۋارقىراشقان ئىدى:
— ۋاييەي! ئاۋۇخىتاي بالىنى ئۆلتەدى!
— ئا ئەسكەربالىنى ئەجەپ تەپتى! كىمنىڭ بالىسى بوغىيدى؟
— ئادەم يوقما؟ئىنسان يوقما؟ ھەي خالايىق!
— توۋا، ئەسكەردېگەنمۇ شۇندا بولامدا!؟
— خىتاي-دە!خىتاي!
— ئادەم بوساڭ كە!بالىنى ئۆلتەدى!
بالىنىڭ دادىسىبىلەن بىللە دېگۈدەك بىرمۇنچە ئادەم دەرۋازا تەرەپكە قاراپ چېپىشتى. يولنىڭ قارشىتەرىپىدە كېتىۋاتقانلاردىنمۇ بۇ ۋەھشىيانە قىلمىشقا كۆزى چۈشكەنلەر ئۆتكۈنچىماشىنىلارنىڭ ئاگاھ بېرىپ چالغان سىگناللىرىغا پىسەنت قىلماستىن يولدىن كېسىپئۆتۈپ، دەرۋازىغا ئېتىلىشتى. ئۇلاردا ئەسكەر ھەقسىز بولغىنى ئۈچۈن ئەمدى گۆشۈرۈپتۇرۇدۇ، بىز ئۇنى دۆشكەلىيەلەيمىز، قانۇنغا تاپشۇرىمىز، قانۇن — ئادالەت تارازىسىھەقنى جارىي قىلىپ، بۇ دەۋانى سورايدۇ، بۇنداق ئىنسانىيەتسىزلىككە ھەرقانچە پەسكەشبىر سوت بولغان تەقدىردىمۇ قاراپ تۇرالمايدۇ،... دېگەن سەبىيلەرچە خىيال بارىدى.ئۇلار تېخىچىلا ھۆكۈمەت كىم؟ بىز كىم؟ ھۆكۈمەت كىمنىڭ ھۆكۈمىتى؟ ئۇنىڭ نەزىرىدەبىز كىم؟ دېگەنلەرنى ئويلاپ باقمىغان ئىدى. ئۇلارچە ھۆكۈمەت دېگەن ھامانئادالەتنىڭ ياقلىغۇچىسى، ھەقنىڭ تەرەپدارى ئىدى. ئادىل ئىدى! ئۇ بىرەرسىگە ئۆز،يەنە بىرىگە ئۆگەي مۇئامىلىسى قىلمايتى. چۈنكى، ھەممىمىز ھۆكۈمەتنىڭ بالىلىرىئىدۇق. ئاتا دېگەن بالىسىنىڭ بىرىنى ئەتىۋارلاپ، يەنە بىرىنى ئېزەمدۇ؟ مانامۇشۇنداق سەبىيلەرچە ئىشەنچ بۇ خەلقنى مۇشۇ مەنزىلگە ئېلىپ كەلگەن ئىدى. تېخىچە دۈشمەننىئېنىق تونۇيالماي كېلىۋاتقان بۇ مىللەتنىڭ بىر توپ ئاڭسىز ئەزالىرى باشقا تۈرلۈكئويلىشى مۈمكىنمىدى؟
ئۇلار گۇناھكاربىلگەن ئەسكەرگە ئېسىلىشتى. دادا ۋە يەنە بىرنەچچەيلەن بالىنىڭ يېنىغايۈگرۈشكەنىدى. ئەسكەرنىڭ خىيالىدا بۇنداق بىر گۇناھكارلىقتىن ئەسەرمۇ يوق، ئۇمۈرىسىدىكى قورالىنى قولىغا ئېلىپ، ئۇنىڭغا دەۋەيلىگەن بۇ بىرمۇنچە دۈشمەنگە دوققىلىش بىلەن بىللە، بار ئاۋازى بىلەن ياردەم تىلەپ ۋارقىرىغانىدى. ئۇدۇلدىكى ياتاقبىناسىنىڭ ئىشىكلىرى ئارقىمۇ-ئارقا ئېچىلىپ، ئىچىدىن چىققان ئەسكەرلەر خەتەرلىكبىر ۋەزىيەتنى كۆردى: ئۇلارنىڭ سەبدىشى، ۋەزىپە ئۈستىدىكى ئەسكەرنى ئورىۋېلىپ،ئۇنىڭغا ھۇجۇم قىلىشقا ھەملە قىلىپ تۇرغان بىر توپ ئۇيغۇر! بىر توپ دۈشمەن!
— ئايلامباشلارھۇجۇم قىلىۋاتىدۇ! سەبدىشىمىزنى ئۆلتۈرۈدۇغان بولدى!
— تېز، ئادەمئۆلدى، تېز!
— ئۆلتۈرۈڭلار!ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈڭلار!
تۇشمۇ-تۇشتىنۋارقىراشقان ئەسكەرلەر دەرۋازىغا قاراپ ئېتىلىپ كېلىشتى. نېمە بولغان؟ قانداق ئىشيۈز بەردى؟ دېگەندەك ئەقەللىي ئېنىقلىما سوئاللىرىنىمۇ سوراپ ئولتۇرماستىن،ئۆزلىرىگە ئەخمەقلەرچە ئىشىنىپ يۈرگەن پۇخرالارغا ئېتىلىشتى! ئىككى تەرەپنىڭ كۈچ نىسبىتىپەرقلىق ئىدى! ئىككى تەرەپنىڭ نىيەت-مەخسەتلىرى، ھىسىياتلىرى پەرقلىق ئىدى. بىرتەرەپ تەربىيە كۆرگەن، ئۆزىنى قوغداشنى ۋە ھۇجۇم قىلىشنى ئۈگەنگەن ئەسكەرلەر ئىدى،تەشكىللىك، تەرتىپلىك، مەخسەتلىرى ئېنىق بولغان ھالدا ھەركەت قىلاتتى، سانىمۇ كۆپئىدى؛ يەنە بىر تەرەپ تېخىچە ئۇلارنى «خەلقنىڭ ئەسكىرى» دېگەن ئەخمىقانە خىيالدا،تەشۋىقاتلاردىن مېڭىسى يۇيۇلۇپ، سۈنئىي قاچىلانغان ھىسىياتتا ئىدى، قارشىسىدىكىنىئېنىق ھالدا دۈشمەن دېيەلمەيتى، ھەتتا يېرىم-ياتا بولسىمۇ دۈشمەن ھىساپلاشقايېڭىدىن شەكىللەندۈرۈلگەن ئېڭى يول قويمايتى، شۇڭا ھەركەتتە ئىككىلىنىپ تۇراتتى؛يول بويىدا چۇقۇرۇشۇپ، غەلۋىنى چوڭ قىلغان خالايىق شۇنچە كۆپ بولسىمۇ، دەرۋازىغاقاراپ يۈگرىگەن جۈرئەتكارلىرى ئوندا بىر دېگۈدەك ئاز ئىدى. باشقىلىرى ھۆل بالاغاقالماسلىقنى ئەۋزەل كۆرگەن ھەق قارىغۇلىرى ئىدى. بىلىپ تۇرۇپ ھەق تەرەپتە تۇرمىغانياكى جان ساقلاش ئۈچۈنلا بىتەرەپ بولۇۋالغانلارنىڭ مۇسۇلمان سانالمايدىغانلىقىنىمۇئۇقمايدىغان ماڭقۇرتلار ئىدى.
ھالبۇكەن،جىدەلنىڭ نەتىجىسى نېمە بولماقچىدى؟ بالىغا ئېچىنىشىدىن دەرۋازا ئالدىغا كەلگەنپۇخرالار بولۇشىغا تاياق يىدى! بەزىلىرىنىڭ بېشى يېرىلغان، بەزىلىرىنىڭ پاچىقىسۇنغان، بەزىلىرى ھۇشىدىن كەتكەن، چۈنكى غولغۇن ئىچىدە قېلىپ قالايمىقان دەسسىلىپكەتكەن ئىدى. ھەممىدىنمۇ ئېچىنىشلىقى ئۇلار گۇناھكار بولۇپ قالماسلىق ئۈچۈن شۇھالدىمۇ قايتارما ھۇجۇم قىلىش تۇتۇمىدا ئەمەس، پەقەت تاياقلارغا بىلىكىنى تۇتۇپ،بېشىنى ئەپقېچىشتەك پاسسىپ قوغدۇنۇش تۇتۇمىدا ئىدى. بالىسىنى ئۇتتۇر كەلگەنبىرىنىڭ قۇچىقىغا بېرىپ، ئىچىدىكى بالا ھەسرىتىنى، بالىنىڭ ئوتىنى، غەزىبىنىپەسەيتىش ئۈچۈن ئېتىلغان دادا ھەممىدىن بەك خاراپ بولغان ئىدى. چۈنكى پەقەت ئۇلانەق زىيان تارتقۇچى بولۇش سۈپىتىدە قايتارما ھۇجۇم قىلىش، ئۆچ ئېلىش تۇتۇمىئىپادىلىگەن ئىدى. باشقىلار بولسا بۇنىڭ بىر نۆۋەت مەسىلىسى ئىكەنلىكىنى، بۈگۈن ئۇبىچارىنىڭ بېشىغا كەلگەن بولسا، ئەتە ئۆزلىرىگە كېلىدىغانلىقىنى ئاڭقىرالمىغاچقا،تېخىچىلا تولۇق غەزەپتە، ئېنىق مەخسەتتە بولالمىغاچقا مۇداپىئەدە بولۇش بىلەن،ئىچىدە بۇ بىردەملىك قىزىپ كېتىشنىڭ كەينىگە كىرىپ، بالاغا قالغىنىغا پۇشايمىنىمۇيوق ئەمەس ئىدى. ئەسكەرلەر ھەممە ئادەمنى يەرگە يىقىتىپ قىمىر قىلغۇدەك ھالىنىقويمىغاندىن كېيىنلا بولدى قىلىشىپ، ئۆلۈكلەردەك ياتقانلارنى پۇتلىرىدىن سۆرەپ،پىيادە يولغا يېقىنراق تارتىپ كېلىپ تاشلاشقاندىن كېيىن، ياڭگىرغا غىڭىلداپ، خۇددىئۇرۇشتا يەڭگەندەك غالىپلىق بىلەن ياتاقلىرىغا قايتىشتى. مانا شۇندىلا، بۇ جىدەلنىيولنىڭ ئۇ ياقىسىدا تۇرۇپ تاماشا قىلىۋاتقان ئۇيغۇرلار يۈگرۈشۈپ كېلىپ،يارىدارلارغا ئىگە بولۇشقىلى، ئۇلارنىڭ بەك بولالمىغانلىرىنى دوختۇرخانىغائاپىرىشقا ھەركەت قىلغىلى تۇرۇشتى. بۇ خۇددى تىرىكىگە ئىگە بولالماي، ئۆلۈكىگەئىگە بولغانغا ئوخشايتى.
دەل مانا شۇجىدەلگە شاھىت بولغانلاردىن ئىككى يىگىت — ئابدۇراھمان بىلەن قۇربانجان بولدى.ئۇلار يولنىڭ قارشى ياقىسىدىكى پىيادە يولدا كېتىۋاتقان بولۇپ، ئەسكەرنىڭۋارقىرىشىدىن چۆچۈپ شۇ تەرەپكە قارىغان ۋە ئەسكەرنىڭ بالىغا ۋارقىرىغانلىقىنىبىلىپ، ئەمدى نېمە بولار؟ دېگەندەك قاراپ قېلىشقان ئىدى. شۇڭا باشتىن ئاخىر بولۇپئۆتكەن،ئىنسانغا ياراشمايدىغان ۋە ھەتتا دەپ بەرسىڭىز ھىچكىمنىڭ ئىشەنگۈسى كەلمەيدىغانئاشۇنداق بىر ۋەھشىيلىكنى تولۇق كۆرۈش بىلەن، بالىنىڭ يەرگە چۈشۈشى تەڭ يولنىتوغرىسىغا كېسىپ يۈگرىگەنلەرنىڭ ئالدىدىكىلىرىدىن ئىدى.
قۇربانجان ئېسىنىيوقاتقان دادا تەرىپىدىن ئاڭسىز ھالدىلا قولىغا تۇتقۇزغان بوۋاقنى ئېلىپئاللىقاچان دوختۇرخانىغا چاپقان، ئابدۇراھمان بولسا، بەختسىز بالىنىڭ دادىسىمۇئۆلۈپ تۈگىمىسۇن دەپ، ئۇنى ئاياقلار ئاستىدىن تارتىپ چىقىرىشقا تىرىشىپ ھەلەكئىدى. بۇنداق بىر جىدەلدىن پايدا چىقمايتى. بۇ يەردە تاياق يىيىش قەھرىمانلىقمۇئەمەس ئىدى. نۆل نەتىجە بىلەن يېڭىلىدىغان بۇنداق جىدەلدە قەھرىمانلىق كۆرسۈتۈشئەقىل ئىشى ئەمەس ئىدى. شۇنداق بولسىمۇ بالىنىڭ دادىسىنى ئۆلۈمدىن قۇتۇلدۇرۇشيولىدا بېشى يېرىلغان ئابدۇراھمان ئاخىرى يىقىلىپ قوپۇپ، كېيىن ياردەمگەكەلگەنلەرنىڭ ياردىمىدە دوختۇرخانىغا كەتتى. قۇربانجاننىڭ مەيۈسلۈك بىلەن كۆز يېشىماراپلا تۇرغان كۆزلىرىگە كارىدوردا دۇچ كەلدى. ئۇ دوختۇرلارنىڭ خەۋىرىنى كۈتۈپتۇراتتى. ئابدۇراھمان بۇ يەردە قانداق ئىنسانىيەتسىزلىكلەرنىڭ يۈز بېرىشئىھتىماللىقىنىمۇ مۆلچەرلىيەلەيتى. چوقۇمكى، بالىنى قوبۇل قىلىشقا ئالدىرىمىغاندوختۇرلار، ئاۋال رەسمىيەت ئۆتەشنى تەلەپ قىلىپ، نۇرغۇن ۋاقىتنى زايا قىلغانلىقىداگەپ يوق ئىدى. چۈنكى بۇ جەمىيەتنىڭ سىستېمىدىكى چاتاق ئىدى، جەمىيەتنىڭئۈستقۇرۇلمىسى تەرىپىدىن بەلگىلەنگەن كەسپىي ئەخلاقنىڭ چاتىقى ئىدى. يۈرىكىنى زېدەقىلىدىغان بۇ ئىشلارنى سوراشقا رەغدى بولمىدى. نېمە قىلسا قىلىپ، بالىنىدوختۇرلارغا تاپشۇرۇپتۇ، ئەگەر بالا ساقىيىپ قالسا، نېمە بولغان، نېمە ئىشلار،نېمە دە-تالاشلار بولۇپ ئۆتكەنلىكىنى كېيىن سورىسىمۇ بولۇدۇ ئەمەسمۇ.
ئەمما نەتىجەياخشى بولمىدى! دوختۇرلار سولاشقان ھالدا بۆلۈمدىن چىقىپ، بالىنىڭ ساقىيالمىغانلىقىنىمەلۇم قىلدى! كىچىككىنە بىر جان ۋەھشىيلەرچە قاتتىق تېپىكتىن ئىككى مېتېر ئۇزاققائۇچقىدەك زەربىدىن ساق قالسا، ئەسلى مۆجىزە بۇ بولغان بولاتتى. گەرچە بۇ كۈتۈلگەننەتىجە بولسىمۇ، يەنىلا ئېغىر كەلدى. ھۇشىغا كەلگەن دادا بۇ نەتىجىنى ئاڭلىسا نېمەبولۇپ كېتەر؟ بۇلارغا تاماشابىن بولۇپ تۇرۇشقا يۈرەك چىدىمايتى. شۇڭا ئىككى يىگىتسورۇندىن ئايرىلدى. ئايرىلماي نېمە قىلسۇن؟ قولىدىن نېمە كەلسۇن؟
ئۇلار خۇددىئۆزئارا بىر گۇناھ قىلىپ قويۇشقاندەك ھىچ گەپلەشمىدى. يۈرەكنى قوغۇشۇندەك ئېغىربىر نەرسە بېسىپ تۇرغاندا نېمىمۇ دېيىشسۇن؟ ئۇ ئۆز ئۆيىگە، بۇمۇ ئۆز ئۆيىگە ئەنەشۇنداق سۈكۈت ئىچىدە كىرىپ كېتىشتى. «خوش»مۇ دېيىشمىدى! بۇ بۇرۇقتۇم كەيپىياتنىڭقاچاندا تارقاپ، قاچان نورمال ئەسلىگە كېلىشىنى بىلىشمەيتى. ئەتىسى ئۇلار يەنەدوختۇرخانىدا ئۇچرۇشۇپ قالدى. ھەر ئىككىسى بەخستسىز دادىنى يوقلاپ كەلگەنىدى،باشقا يارىدارلارمۇ بارىدى. ھەتتا ئۇلار بۇ يەردە قاسقان شەپكىسىنى ئىپتىخارۋەسىلىسى بىلىدىغان ماڭقۇرت ساقچىلارنى ئۇچراتتى! ئۇلار ھەق ئۈچۈن ئېنىقلىماقىلىۋاتقىنى يوق، ئەسكەرلەر بىلەن جىدەل قىلغانلارنى ئېنىقلاشقا كېلىشكەنلىكىمەلۇم بولغىنىدا، نېمە دەيسەن؟ ئادالەتسىزلىكنىڭ، ئىنسانىيەتسىزلىكنىڭ بۇندىقىنىدۇنيا ئاپىرىدە بولغاندىن بېرى كىم قەيەردە كۆرگەن؟!
ئابدۇراھماننىڭچېكىسىدىكى قان قېتىپ قالغان يارىنى كۆرۈپلا بۇ ئىگىسىگە سادىق ئىتلاردىن بىرىيوپۇرۇلۇپ كەلدى:
— تۈنۈگۈنكىجىدەلدە سەنمۇ باما؟ گەپ قىلە!
— قانداق جىدەلكەنئۇ؟ نېمە بوپتىكەن؟ ئاۋال بۇنى چۈشەندۈرۈپراق، ئاندىن ماندا دوقۇسلىسىلا بولمامدا؟— دېدى ئابدۇراھمان ئۆزىنى باساي دېسىمۇ باسالماي.
— بەزى بۇزۇقگۇيلار ئەسكەرلەگە ھۇجۇم قىپتا، — دېدى ساقچى خۇددى بىر شەنىڭ بېگىدەك كىبرىبىلەن.
— بىكادىنلاممۇيا؟
— ۋې! مېنى سوراققىپ كەتتىڭا سەن؟ سەن باما يوقما؟ بېشىڭدىكى نېمە يارا، بوممىسا؟
— بولدى قوياڭلا،ئادېش، — دەپ سالاغا كىرىشتى قۇربانجان، ئەگەر بۇ ھال داۋام قىلسا ئابدۇراھمانسۆزلەپ سالاتتى، ھەقنى سۆزلەش جىنايەت سانىلىدىغان بىر تۈزۈمدە ئىھتىيات قىلمىسابولمايتى. تېخىمۇ موھىمى، ئۇلار بۇنداق بىرەر ئېغىز قۇرۇق گەپنى دەۋېلىش ئۈچۈنقۇربان بەرسە بولمايتى، — بۇ ئادېش بايدىن تېخى ئەتتىگەن كەلدى، ماقۇل دېسىلە، ...
— ھە، سەنچا؟ سەنبامىتىڭ؟
— ھە، مەن باتىم،ئەمما جىدەل باشلىنىشتىن ئاۋاللا بالىنى كۆتۈرۈپ دوختۇرخانىغا چاپتىم، جىدەلنىكېيىن ئۇقتۇم.
— ھە، بالىنىئەكەگەن گۇي سەنكەنسەن-دە! ئىسمىڭ نېمە؟ — سوئال باشلىنىپ كەتتى. قۇربانجاننىڭھەممە كىملىك ئۇچۇرلىرىنى يېزىۋالغاندىن كېيىن، — ھە، سەن ئالدىرىما، كېيىنئىزدەيمىز، ئاسان قۇتۇلۇمەن دەپ ئويلاپ قامما! — دېيىشتى.
— ھە، بولۇدۇ،ساقلايمەن، — دېدى ئۇ ئابدۇراھماننى چىقىپ كېتىشكە ئالدىرىتىپ، يوتىسىنى چىمداپ.
— ۋې! ساقلايمەندەيسەنغۇ؟! قاراڭلا ما گۇينىڭ تەنىسىنى!
— تەنە قىممىدىم،غوجام، تەنە قىممىدىم، ھە بىسىلىرىگە قاندا تەنە قىغىلى بوسۇن؟
— چاخچاقئارىلاشتۇرۇۋاتىدا، گەپ قىممىسام، ما كىچىك ئىش ئەمەس، جىما! ئادەتتىكىجىدەل ئەمەس، ماۋۇ! قاندا گۇي، قاندا مەخسەتتە باشلىدى، بۇنى كېيىن بىلىمىز تېخى!ئەسكەرگە ھۇجۇم قىلىشقا پېتىنىپتا، ما دۈشمەنلە!...
— مەن چاخچاقئارىلاشتۇمىدىم، ئاكا، ئىزدەيمىز، دېدىلە، ساقلايمەن، دېدىم، شۇ، يامان گەپقىممىغاندىمە؟
— ماڭە، تولاگەپدانلىق قىمماي!
ئۇلار مانا شۇنداققىلىپ دوختۇرخانىدىن چىقىۋالدى. ئەمدى دوختۇرخانىغا كەلمەسلىكى كېرەكلىكىنى بىلدى.بۇ يەردىكى ئەھۋاللارنى سىرتتىن سۈرۈشتۈرپ ئىگىلەپ تۇرۇدۇغان بولدى.
يارىدارلاردىننەچچىسى چالا-پۇلا ساقايغاندىلا تۈرمىگە ئېلىپ كېتىلىپتۇ. بالىنىڭ دادىسى ئېغىرراقبولغاچقا بەك ئۇزاق يېتىپ قالدى. ئاخىرىدا يېرىمجان بولۇپ ساقايدى ياكى ساقايدىڭدىيىلىپ، دوختۇرخانىدىن چىقىرىۋېتىلدى. بۇ ياش كادىر يەنىلا ھۆكۈمەتنىڭ ئادىللىقىئىشەنچىسدىن تەۋرىمىگەچكە، ئۆزىچە «يوقۇرى»غا ئەرز قىلىپ يۈردى. ئەمدى ئۇ ئىشقايارىماس بولۇپ قالغاچقا كېسەللىك پېنسىيىسى بىلەن يېرىم مائاش ئېلىپ، ئۆيگە بەنتبولغان ئىدى. بىكارچىلىقتىكى ھاياتىنى ئەرز يېزىش، ئەرز يوللاش بىلەن ئۆتكۈزۈشكەباشلىدى. ئۇ يوقۇرىدا باشقا تۈرلۈك ھۆكۈمەت بار دەپ ئويلامتىكىن؟ ياكى سوڭ جىياڭچە«خان ئالىيلىرى ئادىل، تۆۋەندىكى گاۋ ئەمىرلەرلا ئادالەتسىزلىك قىلىۋاتىدۇ، ئەگەرئەھۋالىمخان ئالىيلىرىغا يەتسىلا، گاۋ ئەمىرنى جازالايدۇ» دەپ ئويلاپمىدىكىن؟
باشقىلار نېمەئويلىغان بولسا ئويلىغاندۇر، ئەمما بۇ جىدەلنى، بۇ پاجىئەنى، بۇ ۋەھشىيلىكنى ئۆزكۆزى بىلەن كۆرگەن ئىككى يىگىتنىڭ ئويلىغانلىرى تامامەن باشقا ئىدى.
— بۇلار ئادەمئەمەس! ھىچ، ھىچ ئادەم ئەمەس! — دېگەن ئىدى قۇربانجان، چۈنكى ئۇ ئاشۇ تاتلىقئوغۇلچاقنى قۇچىقىغا ئېلىپ، دوختۇرخانىغا قاراپ يۈگرەۋاتقاندا بۇ كىچىككىنە جاننىڭتىپىرلاشلىرىنى، يۇلقۇنۇشلىرىنى، تولغۇنۇشلىرىنى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەن،بىلەكلىرىدە ھىسەتكەن ئىدى. ئۇ ئۇخلىسىمۇ بۇ كۆرۈنۈشلەرنىڭ ئاسارىتىدىنقۇتۇلالماي، ساراڭ بولايلا دەپ قالغان، كېچىلىرى دايىملا جۆيلۈپ كېتەتتى، — ئىنساندېگەن ئاتاققا بىر ھاقارەتقۇ بۇ، ئەگەر ئاشۇ خەقنىمۇ ئىنسان دەيدىغان بوسا!
ئابدۇراھمان بولساپۈتۈن جىدەلنىڭ شاھىدى بولغاچ، كۆرگەنلىرى تېخىمۇ كۆپ ئىدى. ئۇلار كەيپىياتى بىرئاز تۇراقلاشقان كۈنلەردىن بىرىدە تېپىشىپ، ئۆزئارا قەسەميات قىلىشتى. «بالىنىڭقىساسىنى ھەسسىلەپ ئالىمىز، ئاللاھ نامى بىلەن قەسەمكى، ئەگەر بۇ قىساسنىئالامىساق دوزاق بىزگە ھالال بولسۇن! ئالغاندىمۇ دەل مۇشۇ گازارمىنىڭئەسكەرلىرىدىن ئالىمىز! بىرگە ئون!»
— مانا! — دېدىئابدۇراھمان سەھنىدە غۇدۇيۇپ ئولتۇرۇشقان قاسقان شەپكىلىك باشلارغا قاراپ، — ماناشۇ ئەسكەر خىتاي، پوست تۇرغان خىتاي بىزگە بۇنى ئۈگەتكەنىدى. مۇشۇلارنى كۆرگەندىنكېيىنمۇ يەنە خاتىرىجەم ياشاۋەرگەن بولساق ئىدۇق، ماۋۇ ھەبىسىلىرىدەك، ئۇ چاغدابىزنىڭ ئىنسانلىقىمىزمۇ گۇمانلىق بولغان بولاتتى! بۇنداق بىر ۋەھشىيلىكنىكۆرگەندىن كېيىن پەقەت تەبىئەتسىز ھايۋانلارلا جىم تۇرالىشى مۈمكىن! ھەتتاھايۋانلارمۇ ئۆز توپىدىكىلەردىن بىرى ئۆلتۈرۈلۈۋاتقاننى كۆسە تىپچەكلەيدۇ، ھىچبوممىسا بۆقۈرەيدۇ، ھۇۋلاپ كېتىدۇ! بىز ئادەممىزغۇ!؟
ئارىنى سىرلىق بىرسۈكۈت باسقاندەك قىلدى. بۇ سۈكۈت بىر مىنۇتقىمۇ بارمىغان بولسىمۇ بىر ئۆمۈردەكئۇزاق بىلىنىپ كەتتى. بەلكىم ئۇزاق داۋام قىلىش ئىھتىماللىقىمۇ بارىدى. (بۇسوتتىكى ھەركىمنىڭ روھىي ھالىتى ئۈچۈن خەتەرلىك ئەھۋال ئىدى.) بۇنى ئەڭ ئەۋەلسەزگەن چەتتىكى مۇناسىۋەتسىزدەك ئولتۇرغان بىر خىتاي، سۈكۈتنىڭ تېخىمۇ ئۇزاقداۋاملىشىشىغا، ئىنسانلارنىڭ ئۆز تەبىئەتلىرى ھەققىدە ئويلۇنۇپ كۆرۈشىگە،ئۆز-ئۆزىدىن بەزى سوئاللارنى سورىشىغا يول قويماسلىق ئۈچۈن ئالدىدىكى شىرەنى غەزەپبىلەن مۇشتلاپ:
— 住口! — دەپ ۋارقىرىۋەتتى.
خوجايىندىن كەلگەنمانا شۇ سادا بىلەنلا ھۇشىغا كېلىشكەن سوت ھەيئەتلىرى باشلىرىنى بىر سىلكىگەندەكقىلىپ، رىياللىققا قايتىشتى. ئەسلىدە ئۇلار ئاڭلاپ ئۆتۈلگەن ھىكايىدىكى دەھشەتتىنئىختىيارسىز يوسۇندا لەرزىگە كەلگەن، ئىنسانلىقى ئويغۇناي-ئويغۇناي دەۋاتقاندەك،ئويلۇنۇشقا ئۈندەلگەن بىر كەيپىياتقا چۆمۈشكەن ئىدى. بۇنى دەل مۆلچەرلىگەن خىتاي،ئۇلارنى بۇ روھىي يېمىرىلىشتىن، تېخىمۇ توغرىسى روھىي يېڭىلىنىشتىن توسۇپ قالغانئىدى. ئەمدى بولسا ئۇلار قايتقان رىياللىقتا يەنە ياشاش، ياشاش ئۈچۈن پۇل، پۇلئۈچۈن خىزمەت، خىزمەت ئۈچۈن ئاشۇ ۋارقىرىغان خوجايىننىڭ رىزالىقىنى قازىنىشزۆرۈرلىكى تۇراتتى. شۇڭا ئۇلارنىڭ ۋىجدانى ئادىمىيلىك بوسۇغۇسىغا يېقىن كېلىپ،تەكرار ئىتلىق ئەسلىگە قايتتتى.
ئۆزىنى قولىغائېلىشقا مۇۋەپپەق بولغان تەرگەۋچى جىنايەتچىنىڭ قالغان جىنايى قىلمىشلىرىنىسۆزلەشنى داۋام قىلىشى ئۈچۈن سوئالىنى سورىدى:
— سەن بۇجىنايەتنى ئۆتكۈزۈشتىن بۇرۇن يەنە قانداق جىنايەتلەرنى ئۆتكۈزگەن ئىدىڭ؟
— مەن ياكى بىزجىنايەت ئۆتكەزمىدۇق، قىلىشقا تېگىشلىك بۇرچىمىزنى ئورۇندىدۇق. ئەگەر جىنايەت دەپسورايدىغان بولساڭ، بىزدە بولمىغان نەرسىگە جاۋاپ ئالالمايسەن.
— تولا گەپيوغۇلاتماي، قارا، بۇندىن بۇرۇن باشقىمۇ ئىش-ھەركەتتە بولغانمىدىڭ، شۇنى سۆزلە.
— پاكىتلىرىڭبولسا ئوتتۇرىغا قويساڭلا بولۇدۇ، بولمىسا ئاۋارە بولما.
تەرگەۋچىئاللىقاچان بەزى خاتالارنى قىلىپ بولغانلىقىنى ئۆزى بىلىگەچكە بارغانچە ھودۇقۇپكېتىۋاتاتتى. مەسىلەن، ئۇ جىنايەتچىگە قوپال، دۈشمەنچە ئاھاڭدا بېسىم بىلەن گەپقىلىش پىرىنسىپىغا خىلاپلىق قىلىشقا مەجبۇر بولۇۋاتقىنىنى سەزدى، شۇنداقلاجىنايەتچىنىڭ گەپ قىلماي تۇرۇۋېلىشىدىن قورققاندەك، ئۇنىڭ تەلىپىگە ئەگىشىپ،«جىنايەت» دېگەن سۆزنى ئىشلىتەلمەي قېلىۋاتقىنىنى سەزدى. بۇمۇ پىرىنسىپقا خىلاپئىدى. ئۇ سېھىرلەنگەندەك، مانا مۇشۇنداق پىرىنسىپتىن چەتنەۋاتقىنىنى تۇيغىنىداھودۇقۇپ،  تېخىمۇ خاتا قىلىۋاتاتتى. مانائەمدى تېزلا جىنايەتچىنىڭ تەلىپىگە كۆنگەندەك، قاتتىق پوپۇزا قىلىپ زورلىماستىنلاگۇۋاھچىلارنى چاقىرىشقا رازى بولغاندەك:
— گۇۋاھچىلاركىرسۇن! — دەپ توۋلىدى.
يان تەرەپتىكىئىشكتىن ئىككى ساقچى تەمتىرىگەن ھالدا كىرىپ كەلدى.
— بۇ ئىككەيلەننى تونۇدۇڭمۇ؟ — دەپ سورىدىسوراقچى گۇناكاردىن.
— قايسى بىرىنىتونۇيمەن بۇنداق خىتاي ساقچىلىرىنىڭ؟ — دېدى ئابدۇراھمان قەستەن مەنسىتمەسلىكئىپادىلەپ.
— سىلەر ئىككىڭلاربۇ جىنايەتچىلەرنى تونۇدۇڭلامۇ؟
— تونۇدۇم،تونۇدۇق،... — دېدى ئۇلاردىن بىرى كېيىن يەنە بىرىمۇ قوشۇلۇپ، خۇددىپروگراممىلانغاندەك چاندۇرغان ھالدا، — كېچىسى ساقچىخانىمىزغا كىرىپ بىزگە تەھدىتسېلىپ قوراللار نەدە دەپ قىستىغان ئىككىسى مۇشۇ شۇ.
— ئۇ ئاخشامبۇلارنىڭ تەققى-تۇرقى قانداق ئىدى؟
— بۇلار بوۋايدەكياسىنىۋاپتىكەن، كېچە بولغاچقا نېرىدىن پەرق ئەتكىلى بولمايتى، كېيىن يېنىمىزغايېقىن كەلگەندە قارىساق ياشلام گۇيلاركەن، مۇشۇلار شۇ!
— سەن بۇنىڭغانېمە دەيسەن؟ ئىقرارمۇ سەن؟
— ئاۋال ئۇنىڭدىنشۇنى سوراپ باق، گېلىغا پىچاق تەڭلەنگەن ئەھۋالدا قاندا بولۇپ ئۆلتۈرۈلمەي ساققاپتۇ؟
— سىلەرنى نېمەئۈچۈن ئۆلتۈرمىدى؟
— بىز،... بىز...ھەممىمىز ئۇيغۇركەنمىز، بىزنىڭمۇ ئائىلىمىز، بالىلىرىمىز با... دەپ،... نېمەقىساق،... كېيىن بوپتۇ دەپ قويۇپ بېرىپ چىقىپ كەتكەنتى...
— ئاڭلىغانسىلە؟قەھرىمان «خەلق ساقچىلىرى»نىڭ ئەھۋالىنى؟ بېشىغا ئۆلۈم يېقىنلاشقاندا ئۇيغۇرلۇقىيادىغا يېتىپ، ئۇنى قۇتۇلۇش ئۈچۈن قورال سۈپىتىدە پايدىلىنىپتۇ؛ «كۆۋرۈكتىنئۆتۈۋالغۇچە ئېشىكىم نەزرە» دېگەندەك، قۇتۇلۇۋېلىپلا يەنە خىتايغا ئايلىنىپتۇ.بىزنىڭ خاتامىز، گوللۇقىمىز مانا شۇ: بۇنداقلارنى ئۇيغۇركەن، دەپ ئىچ ئاغرىتىپقالۇدۇغان سەبىي، ئەخمەقلىقىمىز! خىتاينىڭ فورمىسىنى كىيىۋالغان بىرى قانداقمۇئۇيغۇر بولسۇن!؟ مانا!
— سەن جىنايىتىڭگەئەمەس، جىنايەتنىڭ تېخىمۇ قەبىھسىنى قىلمىغىنىڭغا پۇشايمان قىلىۋاتقانئوخشىمامسەن؟
— راستلام!پۇشايمان قىلىۋاتىمەن! مانا مۇشۇنداق، ئۇيغۇرچە زۇۋاندىكى خىتايلارغا رەھىمقىلغىنىمىز ئۈچۈن ئەلۋەتتە پۇشايمان قىلدىم!
پەستە ئولتۇرۇشقان«ئامما» ئارىسىدىمۇ شاۋ-شاۋ كۆتۈرۈلدى.
— يۈرىكىنىڭقاپتەكلىكىنى، بۇنىڭ!
— ئۇيغۇرساقچىلارنى خىتايلا دېدىغۇ، بۇ؟ بېشىنى ئاڭلىيالماي قالدىممۇ، نېمە بولۇپ كەتتى؟
— بەرىبىر ساققالمىشىنى بىلگەندىكىن، بولغۇلۇق بولدى دەپ سۆزلەۋېرىدۇ-دە!
— شۇ، جاندىنتويمىسا شۇنچىلا جىنايەتنى قىلىپ يەنە بويۇنتاۋلىق قىلامدا!
سوتچىنىڭ توقمىقىبىرنەچچە قېتىم سادا بەرگەندىلا شاۋ-شاۋلار پەسكارىغا چۈشتى. سوراقچى يەنەسورىقىنى داۋام قىلدى:
— جىنايەت سادىرقىلىش ئالدىدىكى ھازىرلىق جەريانىنى، كىملەردىن تەلىم ئالدىڭ، كىملەردىن ياردەمئالدىڭ، بىر باشتىن سۆزلە! — دەپ ۋارقىرىدى ئۇ جىنايەتچىگە پوپۇزا بولسۇن دەپئەمەس، ئۆز-ئۆزىگە مەدەت ئىلھام بولسۇن ئۈچۈن ئاۋازىنى كۆتۈرۈپ.
ئابدۇراھماننىڭھىكايىسى ئۇنىڭ كۆڭۈل ئىكرانىدا كەچمىش كارۋىنى بولۇپتىزىلىپلا تۇراتتى. ئەمدى ئۇنىڭ بۇلارنى يوشۇرۇشىنىڭ ھاجىتى يوقىدى، ئۇنىڭغا گوياجەننەتنىڭ دەرۋازىلىرى كۆرۈنگەن بولۇپ، پانىينىڭ ئىشى پۈتكەن ئىدى. شۇڭا ئۇكۆڭلىگە تىزىلىپ تۇرغان كەچمىش كارۋىنىنى سەھنىگە ھەيدىدى:
تەييارلىقلار ۋە دەسلەپكى سىناق
قىساس ئۈچۈن قەسەمئىچىلدى. ئەمما ئەمەلىي ھەركەتكە ئۆتۈش ئاسان ئەمەس ئىدى. چىش تىرنىقىغىچەقوراللانغان دۈشمەنگە قارشى قۇرۇق قول بىلەن ھۇجۇم قىلىشى مۈمكىنمۇ؟ ئابدۇراھماندائازراق پارتلىتىش دورىسى بولسىمۇ، كاپسۇل يېتەرلىك ئەمەس ئىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇمۇپەقەت يۈز گىراملىق بىرنەچچە نوكچىدىن ئىبارەت بولۇپ، بۇنى ئەگەر بىر توپ ئادەمنىڭئوتتۇرىسىغا ئاتقان تەقدىردىمۇ بىر ئىككىسىلا ئۆلۈشى مۈمكىن، باشقىلىرىتەرەپ-تەرەپكە قېچىپ ئۇزاقلاشسا ۋە يېتىۋالسا زەربىگە ئۇچرىماي قېلىشى مۈمكىنئىدى. بۇلارنى سىناق قىلىپ ئەمەس، كىنودىكى ئەھۋاللارغا قاراپ شۇنداق پەرەزقىلىشاتتى. بارى-يوقى بىرنەچچە يۈز گىرام دورىنىڭ قايسىنى سىناقتا ئىشلىتىپ،قايسىنى ئەمەلىيەتتە ئىشلەتكىلى بولسۇن؟ ئەگەر ئۇلار ئەسكەر ياتاقلىرىغايېقىنلىشالىسا دەرىزىدىن ئىچىگە تاشلىۋەتسە بەلكىم ئۈنۈمى ياخشى بولاتتى، شۇغۇنىسىياتاق بىناسىغا يېقىنلىشىش مۈمكىن ئەمەس ئىدى.
— قورال بولمىساھىچنېمە قىلغىلى بولمايدىغاندەك... — دېدى قۇربانجان بىر كۈنى مەيۈسلۈك بىلەن.
— بوشاپقېلىۋاتامسىلە، نېمە، ئادېش؟ — دېدى ئابدۇراھمان قەستەن.
— ئاااا... ياق،بوشاپ قالمىدىم، ئەمەلىيەتنى دەۋاتىمەن! بولمىسا سىلە دەپ بېقىڭلا ئەمىسە، قانداققىلىمىز؟
— توغرا دەيسىلە،قورال ھەل قىلمىساق بولمايدىغاندەك تۇرۇدۇ.
— مەسىلەن،قورال بولۇپ قالسا قانداق قىلاتتۇق، كۆڭلۈڭلادىن كەچكەن بىرە پىلان باما؟
— ئالدى بىلەنقورال بوسۇن، كېيىن بىژ گەپ بوممامدا. ئەسكەرلە قاتا بولاپ تۇغان چاغدا تۇيۇقسىزلايېقىن بېرىپ سىرىۋەتسەكمۇ بولۇدۇ. يا بوممىسا يوشۇرۇنۇپ تۇرۇپ بىردىن، ئىككىدىنئېتىپ، يەنە يوشۇرۇنۇۋېلىپ، تا تۇتۇلۇپ قالغىچە داۋام قىلساقمۇ...
— توغرا، ئاۋال«بىسمىللاھ... » دەپ قورال تاپىلى. قالغان ئىشنى ئاندىن ئويلامىز. خوش، قورالنىقاندا تاپىمىز؟
— قايلاڭلا،ئادېش، مەن مەھەللە ساقچىخانىسىدا كېچىسى ئانچە كۆپ ساقچى بوممايدىغانلىقىنى پەمئەتتىم...
— ئەمما مەھەللىدەبىزنى تونۇيدۇغانلارنىڭ كۆزىگە چېلىقىپ قالىمىز، بىزنىڭ خەق ساراڭدەكلا، كىمگەپايدا، كىمگە زىيان دېمەيلا گۇۋاھلىق بېرىۋېرىدۇ، ئەمەسما...
— توختاڭلا،ئادېش، مەن گېپىمنى تۈگەتمىدىم. مېنىڭ دېگىنىم مۇشۇ مەھەللىمىزنىڭ ساقچىخانىسىغاكىرەيلى دېمەكچى ئەمەس، مۇشۇنىڭدىن قارىغاندا مەھەللە ساقچىخانىلىرىنىڭ ھەممىسىدەئەھۋال ئوخشۇشۇپ كەتسە كېرەك. شۇڭا بىز ئۆزىمىزگە ژىراق، بىزنى تونۇيدۇغان ئادەمبولمايدىغان بىرەر مەھەللىنىڭ ساقچىخانىسىغا چىرىپ بىر سىناپ باقمايلىما؟
— ھە، بۇغۇ،توغرا. قاندا چىرىمىز؟ ئوغۇرلۇققا؟
— ئەگەرئىككى-ئۈچلا ساقچى نۆۋەتچىلىك قىلىۋاتقان بولسا ئۇنچىۋالا ئاۋارە بولۇپ كەتمەيلابىر ئىشنى باھانە قىلىپ ئۇتتۇرلا چىسەكمۇ بولۇدۇ. تۇيۇقسىز بىر ھەملىدە بىر-ئىككىسىنىجايلىۋېتىپ، قالغان بىرىنى قىستاپ قورال بار يەرلەرنى ئاچتۇرىمىز...
— بۇ خېلىبولۇدۇغاندەك تۇرۇدۇ، ئەمىسە بىرنەچچە كۈن كۈزۈتۈپ باقايلى، زادى قانچە ساقچىقالۇدۇ.
شۇنداق قىلىپ،نىشان بېكىتىلدى. پىلانمۇ مۇما تۈۋىگە چۈشكەندەك بولدى. ئەمدى ئۇلار مەھەللىسىدىنخېلى ئۇزاقتىكى باشقا بىر ساقچىخانىنى بىرنەچچە كېچە كۈزەتتى ۋە ئىككى ساقچىنۆۋەتكە قالۇدۇغانلىقىنى جەزم قىلدى. بۇ ئېنىق بولغاندىن كېيىن قانداق يېقىنلىشىشھەققىدە پىلان تۈزۈشكە باشلىدى. دېمەكقۇ ئاسانلام بولغانىدى، ئەمما ئەمەلىيھەركەتكە ئۆتمەكچى بولغىنىدا بۇ ئىشمۇ ئاسان ئەمەسلىكى بىلىندى. ھەرخىل ئويلاپباققان بولسىمۇ يېقىنلىشىشتىن بۇرۇن ساقچىلار سېزىپ قېلىپ ئۇلاردىن بالدۇر قولسالىدىغاندەكلا قورقۇنۇچ باساتتى. ئاخىرى ئۇلار بوۋاي سىياقىدا ياسىنىپ، ياردەمسورايدىغاندەك قىياپەتتە كىرىدىغان بولۇپ پۈتۈشتى.
ئەمما بۇمۇقاملاشمىغان سەھنە ئەسەرلىرىدىكىدەك، يالغان ساقال تاقاپلا پۈتتۈرگىلى بولۇدۇغانئىش ئەمەسلىكى ئايان بولدى. چۈنكى، بىر قاراشتىلا ھەركىم ئۇلارنىڭ بوۋايئەمەسلىكىنى، يالغان ساقاللىقىنى بىلىۋالغۇدەكلا چېنىپ تۇراتتى. ئەمما ئۇلاردانىيەت قەتئىي، ئىرادە كۈچلۈك بولغاچقا نەچچە ئاخشام ھەددى-ھەركەتلىرىنى تەكرارمەشق قىلىشىپ، مېڭىش-تۇرۇش، گەپ قىلىش جەھەتلەردىن بوۋايغا ئوخشۇتۇشقا تىرىشتى.ئاخىرى ئۆزلىرىگە خېلى يارىدى. ئەمدى يېرىم كېچىدە ساقچىخانىغا كىرىشنىڭئىشىنەرلىك باھانىسى لازىم ئىدى. ساقچىخانىدىكىلەر مەھەللىدىكى ئادەملەرنىڭھەممىسىنى دېگۈدەك تونۇيتى. شۇڭا بۇ مەھەللىنىڭ بوۋايلىرىدىن بولۇپ رول ئېلىشئاسانلا چېنىپ قالاتتى. شۇڭا ئۇلار سەھرادىن بازارغا كىرگەن دىھقان بوۋايلاردىنبولۇدۇغان بولدى. كىرىش باھانىسى شەھەرنىڭ كەپسىز باللىرى ئالدىنى توسۇپ خاپا قىلغانلىقتىنقېچىپ كىرگەن بولۇدۇغان بولدى. بىرى بوۋاي، يەنە بىرى ئوتتۇرا ياش دىھقان رولىنىئالۇدۇغان بولدى. بوۋاي ئالدىنراق كىرىدىغان، ئارقىدىن يەنە بىرى كىرىدىغان بولدى.
ئىشلار خۇددىراستقا بەك ئوخشاپ كېتىدىغان قورقۇنۇچلۇق چۈشلەرگە ئوخشاشلا سەھنىلەندى. ساقچىخانائىشىكى ئېچىلغان ئىكەن، ئەمدى ئارقىغا يانغىلى بولمايتى. ئىشكنى ئېچىپلا شىرەئۈستىدە قارت ئويناۋاتقان ئىككى ساقچىنى كۆرۈشى ھامان ھودۇقۇپ كەتكەن ئابدۇراھمان،ئەسلىدىن تەبىئىي ئاقساقراق بولغاچقا قېرىغا تېخىمۇ ئوخشايدۇ دېيىشىپ، قېرى رولىنىئالغىنىغا پۇشايمان قىلغاندەك بولۇپ كەتتى. ئەمما ئەمدى كەينىگە يانسىلا گۇمانتۇغدۇرۇدۇغان بولغاچقا، ساختا يۆتۈلۈپ، ۋە ھاسىسىغا تايىنىپ بېلىنى تەستەرۇسلاۋاتقاندەك بوسۇغىدىن ئاتلىشى بىلەن، قاسقان شەپكىلىرى تۈپەيلى «كۆكتاشقامىنىپ» يۈرۈشۈدۇغان ساقچىلار قارتنى توختۇتۇپ، كىبىر ۋە ھەيۋە بىلەن:
— ھە، كامىنانىڭكالىسىدەكلا ئۈسۈپ چىدۇققۇ؟ نە ماۋا؟ ئېزىپ قالدۇقمۇ يا؟
— ئااا  ئۆزىنىڭ ئۆيىگە ئوخشۇتۇپ قاغان ئوخشىمامدا!؟ —دېيىشىپ مەسخىرىلىك قارشى ئېلىش بىلەن بىللە، — نېمىش؟ پەيسۇ جىما ماۋۇ؟ ئۈسۈپچىسىلا بولاۋېرىدىغان يە ئەمەس! — دەپ ۋارقىرىدى.
بوۋاي تېخى جاۋاپبېرىشكە ئۈلگۈرمەيلا ئارقىسىدىن ئىشىك قايتا ئېچىلىپ، ھەمرىيى كىرىپ كەلدى. بۇبولسا بوۋاي ئۈچۈن ھودۇقۇشلىرىنى بېسىۋېلىشقا ئوبدان پۇرسەت ياراتتى:
— ئۇرايماخۇن،ئىشەكلىنى ئوبدان باغلىدۇقمۇ يا؟ — دەپ سوراپ قويدى ئۇ ھەمرىيىغا قاراپ.
— ھە، ئومدانباغلىدىم، خاتىرىجەم بوسا، — دېدى ھەمرىيى.
— نېمە دەيدۇ ماسەرالىقلا، ۋې! ئېشىكىڭنى باغلايدىغان ماخوما بۇ؟ — ئاشۇنداق دېگەچ بىرىيېقىنلىشىپ، «بوۋاي»نىڭ ئىڭىكىنى كۆتۈرمەكچى بولۇۋىدى، «بوۋاي» بىردىنلا ئۇنىڭقولىنى كاپ قىلىپ تۇتۇپ كەينىگە قايرىپ، پىچاقنى گېلىغا تەڭلىدى. بۇ چاغقىچە نېمەبولۇۋاتقىنىنى ئاڭقىرالماي تېڭىرقاپ قالغان يەنە بىر ساقچىنىڭ يېنىدا قۇربانجانپەيدا بولغان ئىدى.
ساقچىلار قورالسىزئىدى. قورال بار يەرنىمۇ بىلمەيدىغانلىقىنى، ئۇنى باشلىق بىر يەرگە سېلىپقۇلۇپلايدىغانلىقىنى ئېيتىپ تۇرۇۋالدى. باشقا ئىشخانىلار تاقاق بولغاچقا بۇ ئىشمەززىسىز ئاياقلىشىۋاتاتتى. ئەمدى بولسا بۇ ئىككىيلەننى بوغۇزلۇۋېتىپ، كىچىكرەكبولسىمۇ ھاسىلات ئېلىشتىن باشقا چارە يوقىدى.
— ھەممىمىزئۇيغۇر، بىزگە ئىشەنمەمسىلە؟ مۇشۇ خىتايلا بىزگە ئىشىنىپ قورال بېرىپ قوياما؟قورال ساقلايدىغان شىكاپنىڭ ئاچقۇچىنى سوجاڭ ئۆزى تۇتۇدۇ، ھىچكىمگە تۇتقۇزمايدا...
— قاندا قىلىمىز،ئادېش؟ بولغۇلۇق بولدى، ئەمدى بۇلانى مۇشۇندالام تاشلاپ چىكەتكىلى بوممايدا،جايلىۋېتىپ چىكەتمىسەك چاتاق چىقامىكى؟ — دېدى قۇربانجان قورقۇپ تۇرسىمۇقورقمايۋاتقاندەك قىلىپ. ئەمەلىيەتتە ئۇلار تېخى ئادەم ئۆلتۈرۈپ باقمىغان، قويبوغۇزلاپمۇ باقمىغان بولغاچقا جىقراق قاننى كۆرسىمۇ كۆڭلى ئېلىشىدىغان سەبىيبالىلار ئىدى. شۇ ئاندا خۇددى يولۋاسقا مىنىپ قېلىپ چۈشەلمەي قېلىش ۋەزىيىتىدەتۇرۇشاتتى. بۇلارنى قانداق قىلىش كېرەك؟ ساق-سالامەت چىقىپ كېتىش كېرەك ئىدى.
ئۇلاردىنمۇ بەكرەكقورقۇپ كەتكەن ساقچىلار توختىماي يالۋۇرۇپ سۆزلەيتى. يۇم-يۇم يىغلايتى. ئىككىدەبىر ئۇيغۇرلۇقىنى دەسمىي قىلىپ يىگىتلەرنى ئېرىتىشكە ئۇرۇناتتى. ئۆيدە قالغاننارېسىدە بالىلىرىنى تىلغا ئېلىپ، ھىسىداشلىق قوزغاشقا تىرىشاتتى. ھەتتابالىلىرىنىڭ بېشىنى يېيىشتەك دەھشەتلىك سۆزلەر بىلەن قەسەم قىلىپ، بۇ ئىشنى سىرقىلىپ ساقلاشقا ۋەدە بېرىشەتتى.
بۇنىڭسىزمۇ يېقىنتۇرغان ھالدا ئادەم بوغۇزلاش تۈگۈل، ئويلاشتىنمۇ تېنى ئەيمىنىپ تۇرغان ئىككى يىگىتئۆزئارا كۆز ئىشارىسى قىلىشىپ، ئۇلارنى قويۇپ يولىغا مېڭىشقا قارار قىلىشتى.
— بولۇدۇ،ئۇيغۇركەنمىز، بالىلىرىڭلانى بېقىڭلا، ماندا بوسۇن، ئىككىڭلا شىرەنىڭ تېگىدەئۇزۇلۇپ دۈم يېتىڭلا، قولۇڭلانى بوينۇڭلادا گىرەلەشتۈرۈڭلا، ھە، مانا ماندا، قىمىرقىلماڭلا، مۇشۇ پەدىدە ئىككى سائەت ياتىسىلە، ئاندىن قوپساڭلا ھايات قالىسىلە.
— ئۈچ سائەتياتىلى غوجام، ئۈچ سائەت! — دېيىشتى ئۇلار يىغلامسىرىغان ھالدا، قۇتۇلۇش ئۈمىدىتۇغۇلغانلىقىدىن ئەمدى قورقۇنۇچ يېشىغا خوشاللىق يېشى ئارىلىشىپ كەتكەن ئىدى.
نىھايەت ئۇلار بەكقورقۇپ كەتكەچكە ھەقىقەتەنمۇ ئىككى سائەت شۇ يوسۇن ياتتىمۇ، ياكى بالدۇرراق تۇرۇپكەتتىمۇ؟ بۇنىسى نامەلۇم، بۇ چاغدا ئىككى مۇجاھىت ئاللىقاچان يولىغا راۋان بولغانئىدى.
تۇنجى خەتەرلىكتەۋەككۈلچىلىكنىڭ نەتىجىسىز بولۇپ چىقىشى ئۇلارغا چەكسىز ئەلەم قىلدى. ئەلەمقىلىپلا قالماي، ئۈمىتسىزلىككە پاتۇردى. بىرنەچچە كۈنگىچە بىر-بىرىنىمۇ ئىزدەشمىدى.قورقۇنۇچمۇ يوق ئەمەس ئىدى. ھەرقاچان ئىش ئۈستىدىكىگە قارىغاندا كېيىن ئويلاپتېخىمۇ قورقۇپ كەتكەندەك، ئۇلار ئاخشام شۇ ئىشنى قىلىۋاتقان ۋاقىتتىكىدىنمۇ بەكئەتىسى، ئۆگۈنلىرى تېخىمۇ بەك قورقۇپ يۈردى. ھېلىلا ساقچىلا ئۆيگە بېسىپكېلىدىغاندەك تۇيۇلاتتى. ھەتتا يېقىن ئەتراپتا ساقچىلارنى كۆرسىمۇ مېنى تۇتقىلىكېلىۋاتقانمىكىن دەيدىغان ۋەسۋەسىدىن قۇتۇلالماي يۈرۈشتى.
ۋاقىت، ھەممىدىنغالىپ بولغان ۋاقىت ھەرقانداق جاراھەتنىمۇ پۈتتۈرگەندەك، ئۇلارمۇ پەسكارىغا چۈشتى.ئەمدىكى خاتىرىجەملىك بالدۇرقىغا قارىغاندا تېخىمۇ سابىتتەك بىلىندى. ئۇلارشۇندىلا قىلغان ئىشتىن نەتىجە چىقمىغاندەك قىلسىمۇ، ئەمەلىيەتتە بىر قېتىملىقخەتەرگە تەۋەككەل مەشقى بولغانلىقىنى، مەلۇم تەجرىبە قازانغانلىقىنى ھىس قىلىشتى.«ھەر ئىشتا بىر خەير بار» دەيدۇ ئەمەسمۇ؟ ئەمدى يەنە داۋاملىق قورال توغرىسىدا ئويلاشكېرەكمۇ؟ ۋاز كېچىش كېرەكمۇ؟
ئۇلار ۋاقىت ۋەپۇرسەت بولسىلا دىنىي تەبلىغ مەجلىسلىرىگىمۇ قاتناپ يۈرەتتى. ئۇلارنىڭ ئارىسىدابەلكىم تېخىمۇ تەجرىبىلىك بىرلىرى بولۇشى مۈمكىن ئىدى-يۇ، ئەمما مەخپىيەتلىكپىرىنسىپى بويىچە بۇنى ھىچكىمگە تىنالمايتى. بىر كۈنى كەچلىك تەبلىغدىن قايتىپكېلىۋېتىپ قۇربانجان شۇنداق دېدى:
— قورال بوممىسائادەم ئۆتتەگىلى بومماسما؟
— توغرا، ئادەمدېگەننىڭ كاللىسىغا تاش بىلەن بىژنى قويسىمۇ ئۆلۈدۇغۇ؟ نېمىشقا بىز قورال-قورالدەپلا ئېسىلىپ قالدۇق؟
— راست دەيسىلە،ئادەم دېگەندە قانچىلىك جان با؟ تۇيۇقسىز كېلىپ چوققىسىغا بىرنى سالسا تىك چۈشۈدۇ.
— ئەمما بۇنىڭبىلەن جىق ئىش قىلغىلى بوممايدىغان يېرى با. بىژنىغۇ ئۆتتۈرەمىز، ئىككىنچىسىدىلامتۇتۇلۇپ ئولتاساق، قالغان ئىشنى كىم قىلىدۇ؟
— بىزۋاغۇ، سەمەنيولىدا چۆگۈلەپ، ئەھۋال ئىگەللەيلى، بىر يول چىقىپ قالا.
سەمەن يولىدىكىكۈزۈتۈش داۋاملاشتى. بىر يېڭىلىق بايقالمىدى. ئەمما بىر كۈنى تاڭ سەھەردە سەپەردىنكەلگەن ئابدۇراھمان، ئەسكەرلەرنىڭ ئەتتىگەنلىك مەشقتە شەھەر كوچىلىرىدا يۈگرەپكېتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ قالدى. خىتاي ئەسكەرلەرنىڭ ئەڭ توپلۇنۇدۇغان، بىر-بىرىگەيېقىن ۋاقتى، شۇنداقلا گازارما سىرتىدىكى توپ ھالىتى بۇ ئىدى. بىراق قورال بولسا،يول بويىدا بىر يەردە يوشۇرۇنۇپ تۇرسا، خىتايلار يېقىن كەلگەندىلا ئۇدۇلدىن چىقىپسىرىپلاۋەتسە! يەنە شۇ قورال، يەنە شۇ قورال!
ئەمما يەنەقۇربانجان بۇ ئۇچۇرنى ئاڭلاپ باشقىچە پىكىر قىلدى.
— يالغۇز ئادەمنىقورالسىزمۇ ئۆتتەگىلى بولغان يەردە، توپ ئادەمنى قورالسىز ئۆتتۈرۈدۇغان چارەيوقمىدۇ؟
— توغرا! بىژ ژىلىبىژ خىتاي بىر ژۈك ماشىنىسى بىلەن كىنودىن يانغان نۇرغۇن ئۇيغۇرنى ئۇرۇپ ژىقىتىپ،نەچچىسىنى ئۆتتەگەن ئەمەسمىتى؟
— ئاللاغاشۈكرىلەر بولسۇن! ماشىنا بىلەن!
ئۇلارنىڭ كۆڭلىپاللىدە يورۇپ كەتتى. ئابدۇراھمان تەييار شوپۇر ئىدى. بىرەر ماشىنىنى ئوغۇرلىسىمۇ،بولمىغاندا دادىسىنىڭ ماشىنىسىنى ئىشلەتسىمۇ بولاتتى! ئەمدى ئۇلار بىرنەچچەئەتتىگەن خىتاي ئەسكەرلىرىنىڭ ئەتتىگەنلىك يۈگرەش يولىنى، ئېنىق ۋاقتىنى، ئەسكەرلەرنىڭروھ ھالىنى كۈزۈتۈش بىلەن ئۆتكەزدى. بۇ تامامەن قوللۇنۇشقا بولۇدۇغان، ئۈنۈمىكۆڭۈلدىكىدەك بولۇشىغا ئىشەنچ قىلغىلى بولۇدۇغان چارە ئىدى. بۇنىڭدا پەقەت جاندىنكەچمەك مەسىلىسى مەۋجۇت بولۇپ، قۇتۇلۇپ قېلىش ئۈمىدى نۆل ئىدى!
بەرىبىر جانتاتلىق. ھەركىمگە ئوخشاش. ئىرادە، غايە-مەخسەت بولۇشلا يەتمەيدۇ. يەنە ئۆلۈمدىنقورقمايدىغان روھ بولۇشى كېرەك! ئۇلار ئۆلۈۋېلىش خاراكتېرلىق بۇ ھۇجۇمنى بولۇدۇغانئۇسۇل دەپ بىرلىككە كەلگەن بولسىمۇ، جاننىڭ تاتلىقلىقى ئۇلاردا ئىككىلىنىش پەيداقىلماي قالمىدى. ئادەملەر ئارىسىدا قان بىلەن گۆشتەك بىللە ياشايدىغان شەيتان گاھئالدىدىن گاھ كەينىدىن، گاھ ئوڭ، گاھ سولدىن ھۇجۇم قىلىپ، ئادەمنى ۋەسۋەسەقىلاتتى؛ دۇنيانى شېرىن كۆرسۈتەتتى؛ دۇنيا ھاياتىنى بىردىن-بىر ھايات، ئۆلگەندىنكېيىنكى تىرىلىشنى يالغان دەپ ئىشەندۈرۈپ، كۆيۈنگەن قىياپەتتە جانغا ئېچىنىشتۇغدۇرۇپ، نى-نى ئىرادىلىك ئەزىمەتلەرنىمۇ بوشاشتۇرۇۋېتەتتى؛ يولدىن چىقىراتتى.
ئۇلارتەقۋادارلىقلىرىنىڭ سىناققا دۇچ كېلىۋاتقانلىقىنى سەزدى. ئەگەر شېھىت بولۇشنىڭ ئەڭيۈكسەك ئەجىر ئىكەنلىكىگە ئىشىنىدىغان بولسا، بىر شېھىتنىڭ ئاللاھ ئالدىداقانچىلىك ئەتىۋار، ئەركە بولۇدۇغانلىقىغا، ھەتتا يەتمىش يېقىنىنى دوزاختىنسورۇۋېلىش ئىمتىيازى بېرىلىدىغانلىقىغا ئىشىنىدىغان بولسا، بۇ كۆرۈنۈپلا تۇرغانشېھىتلىكنى مەرتلىك بىلەن قوبۇل قىلىشى كېرەك ئىدى. ئەگەر بۇلارنىڭ ھەممىسى بىررىۋايەت دەپ قارايدىغان بولسا جاننى ئايىماي بولمايتى.
ئۇلارمۇ ئىككى تاشئارىسىدا قالغان ئىدى. پىلانلارنىڭ تىكىشى تۇتمىغاندا گويا قوللۇنۇشقا بولۇدۇغانبىرەر چارە تېپىلسىلا توپا چىقىرىۋېتىدىغاندەك تۇيۇلغان بۇ ئىش ئەمدىلىكتە بۇرۇنغاكېلىپ تاقاشقاندا ئىنسان بالىسى جۈرئەت قىلالايدىغان تىپتىن بىر ئىش ئەمەستەكلاقىلاتتى. ئىچىدە ئويلىغانلىرىنى بىر-بىرىگە دېيىشەلمەيتى. خىجىل بولۇشاتتى.شۇنداقلا تەقۋالىق بابىدا بەسلەشكەندەك قىلىشىپ كېتىدىغان سۆز-ھەركەتلىرىمۇئازىيىپ، ياۋىشىپ قېلىشقاندەك قىلدى.
ئاخىرىئابدۇراھمان زىخمۇ كۆيمەيدىغان، كاۋاپمۇ كۆيمەيدىغان بىر چارە تاپقاندەك بولدى. ئۇشۇنداق دېدى:
— بۇ ئىشنىقىلىمىز، قىلماي بولمايدۇ، قەسەم قىلدۇق. ئەمما بۇ ئىش بىلەنلا ئىشىمىز تۈگەيدۇ،يەنە ياشاشتىن ئۈمىت يوق. ئەمما ھايات بىر قېتىملا كېلىدىغان تۇرسا، ئاز نەتىجەبىلەن ھاياتنى سېلىپ بېرىش ئادەمنى ئەپسۇسلاندۇرماي قاممايدۇ، شۇندامۇ يا؟ شۇڭاكۆپرەك ئىش قىلىۋېلىش ئۈچۈن، بۇ ئىشنى سەل كەينىگە سۈرۈپ تۇرۇپ، باشقائۇششاق-چۈشەك ئىشلاردىن پىچكە قىلىۋاساق دەيمەن.
— مەنمۇ شۇنى دەيدەپ تۇغان، — دېدى قۇربانجان. ئۇلار خالتا كوچىغا كىرىپ قالغان ۋەزىيەتتىن ماناشۇنداق ئۆزىنى قۇتقۇزۇپ، باشقا كىچىك ھۇجۇملارنى پىلانلىماقچى بولۇشتى.
بىرىنچى ئوۋ
— مېنىڭچە بىزئىشنى قەشقەرنىڭ تېشىدا بىر يەردە قىلايلى، — دېدى ئابدۇراھمان.
— قاندا دەيسىلە؟
— نېمىشقادېگەندە، قەشقەدە بىر ئىش چىقاساق، قەشقەنىڭ ۋەزىيىتى قاتتىقلىشىپ كەتسە كېيىنكىئىشىمىز تەس بولۇدۇ. يەنە بىر تەرىپى ئازراق شەپىمىز چىقىپ قاسىمۇ ئارقىمىزغائادەم چۈشۈۋېلىپ، ئىش قىلدۇمايمۇ قالۇدۇ. شۇڭا دىققەتنى بۇراش ئۈچۈن باشقا يەلەدەقىلساق، كېيىن ئاندىن ئاۋۇ ئىشنى قىساق.
— ئۇندا بوسا،يەكەندە قىلايلى، مېنىڭ بىرنەچچە يېقىنىم با.
— ئەمما ھىچكىمنىقېتىۋالمايمىز دېيىشكەنتۇققۇ؟
— قېتىۋالمايمىز،ئەمما دەمالى بارساق ئالدىمىزغا چىقىدۇ، نەگە بادىڭ دېسە پالانى دوستىمىزنىڭكىگەدەيدىغانغا بىر باھانە.
— ئۇنداق بوسابولۇدۇ، شۇندا قىلىلى.
ئۇلار يەكەنگەجابدۇندى. ئابدۇراھماننىڭ كۆزقارچۇغىدەك ئاسراپ، ئاياپ كېلىۋاتقان بىرنەچچە نوكچادورىسىدىن ئىككى تالنى ئېلىشتى. گەرچە تېخى نېمە قىلىشىنى بەلگىلىيەلمىگەنبولسىمۇ، يەنىلا لازىم بولۇپ قالسا، دېگەن ئىھتىماللىقنى نەزەردە تۇتۇشقان ئىدى.
قۇربانجاننىڭيەكەندىكى دوستلىرى ئۇلارنى مىھمان قىلىمىز دەپ رىستۇرانغا باشلىغان بىرىنچىكۈنىسى تۇيۇقسىزلا ئۇلارنىڭ پىلانىمۇ شەكىللەندى. چۈنكى بازىرى ئاۋات بىرقاۋاقخانا ئۇلارنىڭ دىققىتىنى تارتقان ئىدى. قاۋاقخانىدا مەسلەرنىڭ كۆپرەك جىدەلتېرىش ئىھتىمالى بولغاچقا، ساقچى خېرىدارلارمۇ كۆپ بولاتتى. بۇنداقلار قاسقان شەپكىسىنىدەسمىي سېلىپ قوساق باقىدىغان تىجىمەللەردىن بولۇپ، بۇنداقلار ئاخشاملىرى كىنوخانائالدىدىكى كاۋاپچىلارغا، ئۆپكە-ھېسىپچىلەرگە دائىمىي مىھمان ئىدى. بۇنداق يۈزىقېلىن مىھمانلاردىن ئۇششاق تىجارەتچىلەر ھۆ قىلغۇدەك بىزار بولۇپ كېتەتتى.
قاۋاقخانىدا ئىشچىقىرىشنىڭ بىرنەچچە پايدىلىق تەرىپى بولاتتى. ھېلىقىدەك ساقچىلاردىن بىرنەچچىنىجەھەننەمگە ئۇزاتقاندىن باشقا، يولدىن چىققان باشقا ئۇيغۇر يىگىتلەرگىمۇ،قاۋاقخانا ئاچقان، ھالال-ھارامنى بىلمەيدىغان خوجايىنغىمۇ بىر ئاگاھلاندۇرۇشبولاتتى.
ئۇلار يەكەنلىكدوستىغا ئىشىمىز بار دەپ قويۇپ، دەرھال ئايرىلىپ، قاۋاقخانىنى جىددىي كۈزۈتۈشنىباشلىدى. ۋاقىتنى چىڭ تۇتمىسا يات يەردە ئۇزاق ھايالشىپ يۈرۈش ھەر جەھەتتىن ئەپسىزبولاتتى. شۇڭا ئۈچ كۈندىن ئاشمىغان بىر ۋاقىت بەلگىلەشتى. ئەتىسى  ئۇلار قاۋاقخانىنىڭ دائىمىي مىھمىنى بولۇپقالغاندەك قوساق بېقىپ يۈرۈدۇغان ئىككى ساقچىنىڭ كىرىپ كېتىۋاتقىنىنى كۆرۈپ،سەلدىن كېيىن ئۇلارمۇ كىرىپ قاراشتى. ساقچىلار دەرىزە تۈۋىدىكى شىرەنىڭ ئىككىتەرىپىدە بىر-بىرىگە قارىشىپ ئولتۇرۇشقان ئىكەن. ھەر شىرە بىر-بىرىدىنئايرىۋېتىلگەن توسۇق تاختىلار بولغاچقا، ئارقا، ئالدى تەرەپلەردىكى باشقاھاراقكەشلەر كۆرۈنمەيتى؛ پەقەت زالنىڭ سەيناسى تەرەپلا ئوچۇق ئىدى. دېمەك ئۈچتەرەپ قاۋاق ئىدى. ھەتتا جۈرئەتلىك، بېشىدىن ئىش ئۆتكەن ئادەم بولسا ئاشۇ يەردىلابوغۇزلاپ چىقىپ كەتسىمۇ دىققەت قىلىدۇغان ئادەم بولمىغۇدەكلا ئىدى. ئەمما ئىككى يىگىتتېخىچە ئىش كۆرمىگەن، بولۇپمۇ ئادەم ئۆلتۈرۈشتە يەنىلا يۈرىكى توختىغانلاردىنبولمىغاچقا بۇنداق يېقىندىن بوغۇزلاشقا جۈرئەت قىلالمايتى. شۇڭا قاۋاقخانىدىنقايتىپ چىقىشتى. ئاندىن دېرىزىنىڭ ئارقىسىنى كۈزەتتى. دەرىزە چوڭ كوچا تەرەپتەئەمەس، كوچىغا تىك چۈشكەن، قاۋاقخانىنىڭ ئارقىسىغا ئۆتۈدۇغان بىر تار كوچا تەرەپتەبولغاچقا ئادەم ئۆتمەيتى. ياز بولغاچقا دېرىزە ئوچۇق بولسىمۇ، ئەمما ھاشاراتكىرمەسلىكى ئۈچۈن تور مىخلانغان بولغاچقا بۇ توسالغۇ ئىدى. ئەگەر تورنى قومۇرىمەندېسە، ئىچىدە — دېرىزە تۈۋىدىلا ئولتۇرۇشقان ساقچىلار چوقۇم دىققەت قىلمايقالمايتى. قانداق قىلىش كېرەك؟
ئىككەيلەننىڭ راسابېشى قاتتى. ئويلا-ئويلا ئاخىرى بۇ ئىش ئەپلەشمىگەچكە ئاخشامغىچە سالپىيىپ يۈرپئاخىرى چۈشكۈنىگە قايتىپ ئۇخلاشتى. ئۇخلاشقا ياتتى، ئەمما ئۇخلىيالماي پۇچۇلاندى.تاڭ سەھەرگە يېقىن ئاخىرى ئابدۇراھماننىڭ كۆزلىرى يورۇپ كەتكەندەك بولدى.
  • ئۇياغىدا يەنە بىر دەرىزە يوقمىتى؟

— با...؟
— مۇندا قىساق،بىرىمىز يەنە بىر دەرىزىدە بىرنېمە قىلساق، نېمە قىلساق قىلىپ بىژ ئىش چىقاساق،تونى ژىتىمىزمۇ، نېمە قىساق، ... بىرىمىز يەنە بىژ دەرىزىنى پىچاق بىلەن قاتتىق بىرزەربىدە ژىتىپلا ئىچىگە تاشلايدىغاننى تاشلىساق...
— ئىككى ئىش با،بىرى، ساقچىلار بۈگۈنمۇ ئوخشاش يەدە ئولتۇرامدۇ يوق؟ ئىككى، بىز تونى ژىتىۋاتقاندائۇلار قاراپ تۇرامدۇ؟ تاشلىغان نەسىنى كۆرۈپلا قوپۇپ قاچمامدۇ؟
— مېنىڭئويلۇغۇنۇم ماندا، ساقچىلا چوقۇم دايىملا دەرىزىنىڭ تۈۋىدە ئولتۇرۇدۇ، بىژ بوساتېخى دايىملا ئوخشاش يەدە ئولتۇرۇشىمۇ مۈمكىن. يەنە بىر تەرەپتە ئىشچىقىرىشىمىزنىڭ سەۋەبىمۇ دەل ئۇلارنى ئۆزى ئولتۇرغان يەردىكى دەرىزىگە ئەمەس، ئاشۇتەرەپكە دىققىتىنى بۇراپ، شۇ پۇرسەتتە مەخسەتكە يېتىش!
— دەرىزىنىڭتۈۋىدە ئولتۇرۇدۇغانلىقى راست، ئەمما بۈگۈن ئولتۇرغان تەرەپتە ئەمەس، قارشىتەرەپتىكى تام تۈۋىدە ئولتۇرسا قانداق بولۇدۇ؟ ئۇ تەرەپتىمۇ ئوخشاش دەرىزىلەربامۇ؟ مەن دىققەت قىلماپتىمەن. ئۇ تەرەپتىمۇ تار كوچا بارمۇ يا قورو ئىچىمۇ؟بۇنىڭغىمۇ دىققەت قىلماپتۇق، ياكى سېنىڭ ئېسىڭدە بامۇ؟
— مەنمۇ دىققەتقىلماپتىمەن. ئەمما قاۋاقخانىنىڭ ئۇ بېقىنىدا تار كوچا يوقتەك ئىدى، بەلكىم مەلۇمقورونىڭ ئىچىگە قارىسا كېرەك. ئەگەر ئۇ تەرەپتە ئولتۇرسا كىم بىلىدۇ، ئاللاھ ئاسانقىلىپ، ئىشىمىز تېخىمۇ ئوبدان پۈتەمدۇ. بىر ئىشقا ئىشەنچ قىلالايمەن: قاۋاقخانىنىڭقۇرۇلمىسىدىن قارىغاندا ھەر ئىككى تەرەپتە دەرىزىلەر ئوخشاش. بىر ياندا ئىككى،يەنە بىر تەرەپتە بىرلا دەرىزە بولۇشى غەلەت ئەمەسما؟
ئۇلار سەۋرسىزكۈتۈش بىلەن تاڭ ئاتقۇزۇپ، ناشتىمۇ قىلماستىن قاۋاقخانىغا چاپتى. بۇنداق سەھەردىلاقاۋاقخانا تىجارەت باشلىمايتى. چۈشتىن كېيىنرەكتە تىجارىتى قىزىشقا باشلايتى.ئۇلارنىڭ تولۇق يېرىم كۈنلۈك ۋاقتى بارىدى. ئۇلار باشقىلاردا گۇمان قوزغاپقويماسلىققىمۇ دىققەت قىلغان ھالدا قاۋاقخانىنىڭ قۇرۇلمىسىنى كۈزۈتۈشكە باشلىدى.
پەرەزقىلىنغىنىدەك، بىر تەرەپتە مەلۇم بىر ئىدارىنىڭ قوروسى بولۇپ، كوچىدىن كىرگىلىبولمايتى. ئۇلار ئاشۇ ئىدارىنىڭ قوروسىغا كىرىپ دەرىزىنىڭ ئارقا تەرەپلىرىنىكۈزەتتى. بۇ يەر تېخىمۇ خىلۋەت بولۇپ، بۇ يەردە ئىش پۈتتۈرۈش ئاسانراق، ئەممائىشتىن كېيىن قېچىپ كېتىش بىر ئاز ئاۋارىچىلىق ئىدى. شۇنداق بولسىمۇ ئىش پۈتتۈرۈش بىرىنچىبولغاچقا، ئۇلار بۇ تەرەپنى ياقتۇردى. ئەگەر بۈگۈن قورچاق ساقچىلار بۇ تەرەپتەئولتۇرسا بەك ياخشى بولاتتى. قېچىش يوللىرىنى تەكشۈردى. دەرۋازىدىن باشقا چىقىشيولى يوق ئىدى. ۋەقەدىن كېيىن ئەگەر ساقچىلار ھىچنېمە بولمايلا قالسا يۈگرەپ چىقىپدەرۋازىنى توسۇۋالماقچى بولسا بۇ تەرەپ يولدىن كېلىنىدىغان بولغاچ تۈز ۋەئارىلىقمۇ يېقىن، چوقۇم ئۇلاردىن بالدۇر كېلىپ بولالايتى. ئەگەر ساقچىلار زەربىگەئۇچرايدىغان بولسا باشقا پۇخرالارنىڭ ئەقلىگە بۇنداق قىلىش كەلمەيتى. ئۇ ھالدابىمالال قېچىپ چىققىلى، ھەتتا يۈگرىمەستىن سالماق مېڭىپ چىقىپ كەتكىلى بولاتتى.
ئۇلار دەرىزىدىكىتورنى تەكشۈرۈپ كۆردى. تور بۇرۇنقى تورلاردەك ئىنچىكە سىمدىن توقۇلغان ئەمەس،بۈگۈننىڭ ئۇنۋېرسال خام ئەشياسى بولۇپ قالغان پىلاستىك ياكى نىلون تالادەك بىرنېمىدىن توقۇلغان ئىدى. پىچاق بىلەن ئاستا غىرداپ كېسىش يەنىلا تەس ئىدى. قاتتىقبىر زەربىدە بىر ئاز يىرتىلىشىغا ئىشەنچ قىلىشقا بولاتتى.
بۇ ئىشلار بىرقۇرپۈتكەندىن كېيىن ئەمدى ساقچىلارنىڭ كېلىشىنى كۈتۈشلا قالدى. ئۇلار ئەسىر نامىزىغاقەدەر شەھەر كېزىپ يۈرۈشتى. ئاندىن جامىدە ئەسىر ئوقۇپ چىقىپ، قاۋاقنىڭ قارشىتەرىپىدىكى بىر لەڭپۇچىنىڭ سايىۋىنى ئاستىدا قاۋاقخانا ئىشىكىگە قاراپ ئولتۇرۇشتى.كىم بىلىدۇ، بەلكىم ساقچى كەلمەسلىكىمۇ مۈمكىن! ساقچىلارنى مەيخانىدا ئولتۇرۇسەندەپ ۋەزىپە بەرمەيدىغاندۇ؟ ئۇنداق بولۇدۇغان بولسا خالىسا كېلىدۇ، خالىمىسا يوق...بۇنىسى ئەڭ ئەلەملىك بولاتتى. بىر ئىش يادىغا يەتكەن قۇربانجان ئەنسىرىگەندەكپىچىرلىدى:
— پىلىكنىقىسقىراق كېسىۋېتىڭلا، جىما، قېچىشقا ئۈلگەمىسۇن. بوممىسا تۈتەپ يېرىم سائەتتۇرۇدۇغان بوسا قاۋاقخانىدا ئادەم قاممايدا.
— تۈنۈگۈنلامكېسىۋەتكەنتىم، ئىككى سانتى قويدۇم. پىلىكنىڭ ئۆزىنى كۆيدۈرۈپ سىناپ كۆگەنتىم،ئىككى سانتىسى يېتىدا. ئۇلا كۆسىمۇ قېچىشقا ئۈلگۈمەيدا.
— بۈگۈن كەممەيقاسا قاندامۇ قىلامىز...
— قاندا قىلىتۇق؟بىژ كۈن ئارتۇق تۇرۇمىز-دە.
ئەمما «قانيالىغان ئىت قوپارغۇ ئاستىدا ئۆلەر» دېگەندەك، يۈندە يالاشقا ئۈگۈنۈپ قالغان بۇجاناپلار خىزمەت قولايلىقىدىن پايدىلانماي قالامتى؟ ئۇلار كەلدى! ئەمما تۈنۈگۈنكىئىككىسى ئەمەس، باشقا ئىككەيلەن ئىدى. دېمەك، ئۇلارنىڭ ۋەزىپە دائىرىسى ھەركۈنىياكى ھەپتىلىك ئالماشتۇرۇپ تۇرۇلسا كېرەك. بۈگۈنكىسىنىڭ بىرى قوساقتىن باشقا غېمىيوقتەك تازىمۇ يوغان قوساق، ئوتتۇرا ياشلاردىن ئۆتكەن قېرى ھاراقكەشتەك قىلاتتى؛ھەمرىيى بولسا ئۇنىڭ ئەكسىچە «نان پايدا قىلمىغان» ياغاقلاردىن بولۇپ، «بىرگە پولۇيۈزدىن ۋاپا كەلمەيدۇ، بىرگە ياغاق يۈزدىن» دەيدىغان تىپتىن ئىدى. بۇنداقلارنى«ئىچى يامانلىقىدىن سەمرىمەيدۇ» دەيدىغان گەپمۇ بارىدى.
ئەمدى ئىش چىڭىغاچىقىش ئالدىدا تۇرغاچقا ئۇلارنىڭ يۈرىكى سېلىشقا باشلاش بىلەنلا قالماي، لەڭپۇچىغاپۇل بېرىۋاتقاندا قولىمۇ ئاجايىپ بىلىنەرلىك تىترەپ، تازىمۇ خىجالەتلىك ئىش بولدى.بۇ قورقۇنۇچمىدى؟ ياكى ھاياجانمۇ؟ بەلكىم ھەر ئىككى سەۋەپ بولۇشى مۈمكىن. باياتىندىنبېرىقورچاق ساقچىلار كەلمەي قالسا قانداق قىلارمىز دېگەن ئەندىشىدە ئولتۇرغان بولۇشىغاقارىماي، ئەمدى ئۇلار كەلمىگەن بولۇشىنى ۋە بۇ باھانىدە ئۆز-ئۆزىنى بەزلەپ،خەتەردىن ئۇزاق بولۇشنى خالاپمۇ قېلىشىۋاتاتتى. جان دېگەن نەقەدەر تاتلىق!
— قاندا قىلىمىز؟— دېدى قۇربانجان، بىلمەسلىكتىن ئەمەس، ھاياجان ياكى قورقۇشتىن ئۆزىنى يوقۇتۇپ،دەيدىغانغا گەپ تاپالمىغاندەك. بۇ سوئالدا يەنە بىر مەدەتكارغا، تەسەللىيگەئىھتىياجمۇ بىلىنىپ تۇراتتى.
—قاندا قىلىتۇق؟ئىچىگە چىرىپ قاراپ چىقىمىز، ئاندىن ئىشىمىزنى قىلىمىز، — دېدى ئابدۇراھمان. گەرچەئۇمۇ دوستىدىن ئاز قورقمايۋاتقان بولسىمۇ، سوئالنىڭ ئۆزىنى ئەمەس، ئاستىدا ياتقانئۈمىتنى نەزەردە تۇتۇپ، دوستىغا تەسەللىي بولسۇن ئۈچۈن زورۇقۇپ جانلىق-جانلىقسۆزلەۋاتاتتى. مانا شۇنداق قىلىپ، بىرىگە يەنە بىرى مەدەت بېرىدىغان ھەمقىسمەت،سەبداشلىق روھى بىلەن ئۆز ئۆزلىرىنى ئاۋۇندۇرۇپ، قاۋاقخانا ئىشىكىگە كېلىشتى.تۈنۈگۈن ھىچقانداق باشقىچە تۇيغۇدا بولمايلا نورمال كىرىپ چىقىشقان ئىدى. بۈگۈنمەلۇم مەخسەت كۆڭلىگە پۈكۈلگەن بولغاچقا يۈرەكلىرى شىددەت بىلەن سېلىشقا، رەڭگىتاتىرىشقا باشلىدى.
— جانلىقراق بولىلى،ئادېش! ما ھالىمىز بىلەن...
— چاتاق يوق... —شۇنداق دېيىلسىمۇ ئاۋازلاردا ئىشەشسىزلىك بىلىنىپ تۇراتتى.
قانداقلا بولمىسۇنئۇلار قاۋاقخانىنى ئايلىنىپ چىقتى. ساقچىلار قورو تەرەپتىكى دەرىزە تۈۋىگە چۆككەنبولۇپ، ئۇلارغا تېخى مۇلازىمەت كۆرسۈتۈلمىگەن بولغاچ، قۇرۇق پاراڭ بىلەنئولتۇرۇشاتتى.
— تېزرەكبولىلى،...
— ئالدىرىمىساقتېخىمۇ ياخشىمىكى دەيمە؟
— قاندا دەيسىلە؟
— سەل كەچ بولسابىزگە پايدىلىق بولامىكى؟
— ئاڭغىچە ئاۋۇئېشەكلەر چىقىپ كېتىپ قاسا؟...
— ياق، چىقىپكېتىشى ناتايىن، ئالدىرىماي مەزە قىلىپ ئىچىشىدۇ، ئاۋۇ كۈنى شامغىچىمۇ تېخىچىقىدىغاندەك قىلمىغانتى ئەمەسما؟
— ھەركۈنى ئوخشاشبولاۋەمەسمىكى؟
— بوپتۇ، شۇندابوسىمۇ يەنە بىژدەم ساقلايلى.
—قوقاۋاتامسىلە-يا؟
— قوقمۇدۇم دېسەملاپ بولۇدۇ، ئامما قوقساممۇ يانمايمە!
— مەنمۇ شۇ.ئەمىسە قوراغا چىرىپ، دەرىزىدىن قاراۋراق تۇساق ئوبدان بولامىكى؟
— مەيلى شۇنداقىلىلى.
ئۇلار قوراغاكىرىپ بىنالارنى، ئەخلەتخانا، خالا دېگەندەك قالايمىقان يەرلەرنى ئايلىنىپ،قاۋاقخانا دەرىزىسىنىڭ ئارقا تەرىپىدە توختىدى. قورچاق ساقچىلار ئەمدىلا رەسمىيئىچىشكە باشلىغان ئىدى.
— قاندا قىلىمىز؟مەيە نورمال بى ئەدەم تۇرۇدۇغان يە ئەمەستەك، يا ئوغرى يا بوممىسا ئاشۇنداقراق بىژئىشى با ئەدەملە بوممىسا بۇ يەدە تۇرۇدۇغان يە ئەمەسكەن، بىزنى ئۇزاقتىن كۆگەنئادەممۇ گۇمان قىلغۇدەك،... ئىشىمىزنى پۈتتۈسەك پۈتتۈرۈپ، كەچتەپاتتا شەگەماڭىدىغان بىژنېمە ئۇچقۇشۇپ قاسا گاچچىدا تىكىۋەتمەيلىما؟
— توغرا، مانداخىلۋەت يە كەچقۇرۇندا راستلام يامان ئىشى با ئەدەمدىن باشقا ئەدەمكەلمەيدىغاندەكلام بىلىنىپ قالۇدۇكەن، قىلساق قىلىپ، كەتسەك كېتىلى، ئاللاھ ئامانقىلسا...
— ئەمىسە تەييابولاڭلا...
قۇربانجان يەنەبىر دەرىزىگە كەتتى. ئابدۇراھمان ساقچىلارنى كۈزۈتۈپ بۇ دەرىزىگە يېقىن ماراپتۇردى. ئابدۇراھماننىڭ تەييار بولغانلىق ئىشارىسى بىلەن قۇربانجان  يوغان ئۆتكۈر پىچىقىنى دېرىزە تورىغا بىرئۇرغان ئىدى، ئىچىدىكىلەر چوقان كۆتۈرۈپ، مەستلەرنىڭ قالايمىقان شاۋقۇنلىرىباشلاندى. ئابدۇراھمان كۈزۈتۈپ تۇرغان قورچاق ساقچىلار گەۋدىلىرىنى خوشياقماسلىقبىلەن كۆتۈرۈپ، توسۇقتىن بېشىنى ئۇياققا ئۇزۇتۇپ:
— نېمە بولدى؟نېمە بولدى؟ — دەپ ۋارقىراپ سوراۋاتقاندا، ئابدۇراھماننىڭ يېنىغا كېلىپ تۇرغانقۇربانجان تورغا پىچاق ئۇردى. بۇ چاغدا پىلىككە ئوت ياققان ئابدۇراھمان ئېچىلغانيىرتىقتىن قولىدىكى دورا نوكچىسىنى ئىچىگە تاشلىۋەتتى!
ئۇلار ئارقىسىغائىككى-ئۈچ قەدەم يانغاندىلا ئارقىسىدىن قاتتىق پارتلاش ئاڭلىنىپ، باش ئۈستىلىرىدىنتۈتۈن ئارىلاش ئۇششاق چېچىندىلار چېچىلىپ كەتتى. ئۇلار ھاسىراپ-ھۆمۈدىگەنچەقورونىڭ ئادەملەر يۈرۈدۇغان يەرلىرىگىچە كېلىپ، ئاندىن بىر-بىرىگە ئاگاھ بېرىپ،بىلەكلىرىدىن تارتىشىپ، قەدەملىرىنى ئاستىلىتىپ، ئالدىرىمايراق مېڭىپ دەرۋازىغاكەلدى. دەرۋا ئالدىدا بىرنەچچەيلەن پارتلاش ئاۋازىغا ھەيران بولۇپ قاۋاقخاناتەرەپكە بويۇنداق تۇرۇشاتتى.
— نېمە بولاپتا؟ —دەپ سورىدى ئۇلارمۇ ئۆزىنى تۇتۇۋېلىشقا تىرىشقان ھالدا چاندۇرماسلىققا تىرىشىپ.
— ماياندىنگۈمبۈرلەپ ئاۋاز چىكەتتغۇ؟ پارتلاشمۇ؟...
— قاۋاقخانىدىنما؟بىژ-بىژسىنى يەۋاتسا كېرەك، مەستلە!
ئىش ۋۇجۇتقاچىققاننىڭ شاتلىقى ئېلىپ كەلگەن تەمكىنلىكمۇ ياكى غالىپلىقنىڭ ئېغىر-بېسىقلىقىمۇ؟ئۇلار ئەمدى ئىشنىڭ «بولۇدۇ»سى ۋاقتىدىكى قورقۇشلىرىغا قارىغاندا ئەمدى تامامەنئۆزىنى تۇتۇۋالغاندەك قىلاتتى. ئەمدى ئۇلار كوچىغا چىقىۋالغان بولغاچقا تامامەنخاتىرىجەم بولۇشقا بولاتتى. شۇڭا سالماق قەدەملەر بىلەن قەشقەرگە قايتىشقا بىرەرۋاسىتە تېپىلارمىكىن دېگەن ئۈمىتتە دايىملىق قاتناش تۇراقلىرىدىن بىرىگە قاراپمېڭىشتى.
بۈيۈك ھوسۇل
سوت زالى.رىپتىسىيە قىلىنغان سۈنئىي سوت داۋام قىلىۋاتاتتى. ئەيپدارلارنىڭ كېلىپ چىقىشىدىنتاكى ئاخىرقى ھەركىتىگىچە بولغان «جىنايەت»لىرى تەرگەۋدىن ئۆتكۈزۈلۈپ بولۇپ، ئەمدىئاخىرقى ۋەقەگە كېلىشكەن ئىدى.
—جىنايى پاكىتلارتولۇق، گۇۋاچىلار يېتەرلىك... — ئەيپلىگۈچىنىڭ ئاۋازى خىرىلداپ قالغان ئىدى.
— ئەيپكار،دەيدىغانلىرىڭ بارمۇ؟ جىنايىتىڭگە ئىقرارمۇسەن؟
— دەپئۆتكۈنۈمدەك، بۇ يەردە جىنايەتچى با دېيىلسە پەقەت ئەنە ئاۋۇ خىتايلا ۋە ئەگەشكۈچىجىنايەتچى سۈپىتىدە سىلە — قورچاق غالچىلالام با. جىنايىتىمىزگە ئەمەس، قىلغانئەكەكچە ئىشىمىزغا ئىقرامىز. دەيدىغان گېپىمنى سورىساڭلا، ئەلۋەتتە با! —ئابدۇراھمان شۇلارنى دېگەندىن كېيىنلا ئۇنىڭ كۆڭۈل ئىكرانىدا پۈتۈن مىللەتنىڭ تارىخىدىمۇئۆچمەس بولۇپ ئورۇن ئالۇدۇغان ئاشۇ ئىشلار جانلاندى:
يەكەندىن سالامەتقايتىپ كېلىپ خېلى كۈنلەرگىچىمۇ يەكەندىكى ۋەقەنىڭ ئەكس ساداسىنى ئاڭلىيالمىدى.ئەجەبا ھىچ ئىش بولمايمۇ قالغانمىدۇ؟ بۇ مۈمكىن ئەمەس! شۇنچىلىك قىسقا ۋاقىتتاپارتلىغان تۇرسا، ئۇنىڭدىن قېچىپ قۇتۇلۇش مۈمكىنمۇ؟
ئەمما بىرمەزگىلدىن كېيىن كىشىلەر ئارىسىدا بىرپىچىر-پىچىر بولۇشقا، يەكەندە ئۇنداق بولۇپتۇ، بۇنداق بولۇپتۇ دېگەن سۆز-چۆچەكلەريېيىلىشقا باشلىدى. شۇندىلا ئۇلارنىڭ كۆڭلى تەسكىن تاپتى. ئەمما قورقۇنۇچلۇق بىرتەرىپىمۇ بارىدى: دەسلەپكى تەكشۈرۈشلەر نەتىجىسىدە گۇمانلىق ئۇنسۇرلارنىڭ يەكەننىڭيەرلىك كىشىلىرى ئەمەسلىكى، قەشقەر ياكى قەشقەر ئەتراپىدىن ئىكەنلىكى تەسبىتقىلىنغانمىش! بۇنى گۇمانلىقلارنىڭ قورو تەرەپتىكى دەرىزىدىن ھۇجۇم قىلغانلىقىغائاساسەن، قورودىكى بارلىق كىشىلەرنى سوراق قىلىش ئارقىلىق، پارتلاش ئاۋازى چىقىپبىرنەچچە مىنۇتتىن كېيىنلا قورونىڭ خىلۋەت تەرىپىدىن كەلگەن ئىككى يوچۇن يىگىتھەققىدىكى ئۇچۇرلارغا ئاساسەن بېكىتىشكەن ئىمىش! مەلۇم بولدىكى، خىتايلار بۇ ئىشنىقاتتىق سىر تۇتقان! خەۋەر قاتتىق كونترول قىلىنغاچقا پەقەت ئۆزئارا ئىشىنىدىغانئادەملەر ئارىسىدىلا قۇلاقتىن-قۇلاققا تارقالغان ئىدى. خىتايلار خىتايپۇخرالىرىنىڭ كۆڭلىنى پاراكەندە قىلماسلىق، بىر ۋەقە يەنە بىر ۋەقە ئۈچۈن تۇترۇقبولۇپ قالماسلىقى ئۈچۈن ئەنە شۇنداق خەۋەرلەرنى قاتتىق كونترول قىلىۋالاتتى.
يەكەن قىزىلتېرورلۇققا نىشان بولغان بۇ پۇرسەتتە، ئەمدى قەشقەردە ھەركەتكە ئۆتۈش كېرەك ئىدى.ۋاقىت ئۆتۈۋەرسە كىم بىلىدۇ، نېمىلەر بولۇشىنى؟
— دەرھالقىلىدىغىنىمىزنى قىلىۋاممىساق داغدا قالۇدۇغاندەك قىلامدۇق، نېمە؟ — دېدى ئەندىشەبىلەن قۇربانجان.
— شۇ قەدەر تېزلاپۈتۈن قەشقەردىن ئىككىمىزنى بېكىتىپ چىقالارمۇ؟ — دېدى ئابدۇراھمان، گەرچە ئۇمۇئەنسىرەپ تۇرۇۋاتقان بولۇشىغا قارىماي، تېخىمۇ كۆپرەك ئېنىقلىما بولۇشى ئۈچۈنسوئال قويۇپ.
— ئاشۇ كۈنى ياكىئەتىسى يەكەندىن سەپەر قىلىپ چىققانلارنى ئېنىقلاش تەس ئەمەس، بىزنىڭ خەقنىبىلىسىلە، خالىس ياردەم بېرىۋېرىدۇ، ئاندىن ئۇلاردىن قەشقەرلىك ئىككى ياش ھەققىدەسورايدۇ. نەتىجىدە ئۇلارنىڭ تەسۋىرلەپ بېرىشىگە ئاساسلىنىپ، بىزنىڭ روبوترەسىمىمىزنى سىزىپ چىقىدۇ...
— بولدى قىلىڭلا،ئادېش! ئادەمنىڭ كۆڭلىگە غۇلغۇلا سالماي!
— خاتا گەپ قىممىغاندىمە؟
— خاتاغۇ ئەمەس،شۇنداق بولسىمۇ،... نېمىلا بولمىسۇن دەرھال ئىش باشلايلى، بۇ توغرۇلۇق قارىشىمىزئوخشاش...
ئۇلارنىڭ قولىدايەنە بىرنەچچە نوكچا دورا ۋە بىر دانە بىر ئاتار تاپانچا بار ئىدى. بۇ تاپانچىنىبەكمۇ تەستە قول بىلەن ياساپ چىقىشقان، ئەمما سىناق قىلىنمىغان ئىدى. ئۇلار ئەڭچوڭ پىلانىنى ئىشقا ئاشۇرماي تۇرۇپ تۇتۇلۇپ قېلىشتىن ئەنسىرەش تۈپەيلى تولائىككىلىنىپ ئولتۇرماي، جىدەللەشكە باشلىدى. قىلغۇدەكقۇ تەييارلىق يوق ئىدى. قولىدابارىدىن باشقا يېڭى قوراللارنىڭ بولۇشى مۈمكىن ئەمەس دېسىمۇ بولغۇدەك ئىھتىماللىق،ھەرقانچە ساقلىغان بىلەنمۇ بىر يەردىن قورال كېلىدىغان زاكىزى بولمىسا؟ ماشىناتوغرۇلۇقمۇ كۆپ ئويلۇنۇشقا ياكى تەييارلىققا ھاجەت يوقىدى.
دادىسىنىڭماشىنىسىنى ئىشلىتىش بىر ئاز سۆرەلمە پالاكەتلەرگە سەۋەپ بولۇدۇ دەپ ئەنسىرەپ،دادىسىنى ئايىسىمۇ، ئەگەر باشقا ماشىنا ئوڭ كەلمىگەن ئەھۋالدا دادىسىنىڭكىنىئىشلەتمەيمۇ بولمايتى. ئاخىرى، ئۇلار كۈننى بېكىتتى. دۈشەنبە كۈنگە بېكىتىشىدەئۆزلىرىچە ياخشى پال ئېلىشتى. يەكشەنبە دەم ئېلىشتىن كېيىنكى تۇنجى ئىش كۈنىبولغاچقا، بىر ئاز ھورۇنلۇشۇپ قالۇدۇغان ئىنسانلار ئېزىلەڭگۈرەك بولۇدۇ، دەپقاراشتى. ئەسكەرلەرمۇ، يولدىن ئۆتۈدۇغانلارمۇ ئوخشاش روھىي كەيپىياتتا بولۇشىمۈمكىن دېيىشتى.
يەكشەنبە كەچتەمەلۇم بىر كوچىدا توختۇتۇپ قويۇلغان ماشىنىنى ئوغۇرلاشنى قارار قىلىشتى.سەھەردىرەك تۇرۇپ، ئىگىسىدىن بالدۇر ماشىنىنى ئېلىپ كېتىپ، مەلۇم دوقمۇشتا كۈتۈپتۇرۇپ، ئەسكەرلەر مەشقتىن قايتىۋاتقانلىرىدا ئارقىسىدىن ئۇرۇشنى قارار قىلىشتى.ئارقىسىدىن كېلىنسە ئەسكەرلەر تۇنجى زەربىنىڭ ئەكس ساداسىغىچىمۇ تۇيالمايتى،بۇنداق بولغاندا قېچىشقا ئۈلگۈرمەي بىرمۇنچىسى ماشىنا ئاستىدا قالاتتى. ئەڭدەسلەپكى زەربە بەكمۇ موھىم ئىدى. ئەسكەرلەرنىڭ قاتارى بۇزۇلۇپ، پىتراپ كەتكەندىنكېيىن، بىر-بىرلەپ قوغلاشقا توغرا كېلىپ ئۈنۈم تۆۋەنلەپ كېتەتتى. شۇڭا، ماشىنىنىئەڭ يوقۇرى سۈرئەتتە سۈرۈپ، ئەسكەرلەرگە ئەڭ يېقىن ئارىلىققا كەلگەندىلا ئۇلارنىڭدۈمبىسىگە بۇراش كېرەك ئىدى. ئەگەر ئۇزاقتىنلا ئۇلارغا ئۇدۇللاپ تېز ھەيدەپكېلىنسە، بىرەرسىنىڭ دىققىتى قوزغۇلۇپ قېلىشى، ئۆزلىرىنى چەتكە ئېلىشى مۈمكىن.چەتنەپ كەتكەن ئەسكەرلەرنى ئۇرماقچى بولغاندا ماشىنا ئېرىققا تىقىلىپ، توختاپقېلىشى چوقۇم.
توۋا بىر ئىشنىقىلاي دەپ ئويلاۋاتقاندا ئاساندەك، رەسمىي ئىشقا تېگىش قىلغاندا بولسا بىرمۇنچەقولايسىزلىقلىرى چىقىشقا باشلايدىكەن. ئۇلار بامداتتىن بىللە ياندى. ئۆيگە كىرىپچىقىشىنىڭ كېرىكى يوقىدى. ئابدۇراھمان دورىلارنى ئاخشاملا يوشۇرۇپ قويغان يەردىنئېلىپ ھازىرلاپ قويغان، سەھەردە نامازغا چىقىۋاتقاندا قوينىغا تىقىپ چىققانئىدى.نامازدىن ئۈن-تۈنسىز چىقىشىپ، گويا ھەركۈنى ئادەتلەنگەن بىر ئىشقاكېتىۋاتقاندەك، ئۆزئارا تەكرار بىرنېمە دېيىشىپ ئولتۇرمايلا ماشىنا تەرەپكەمېڭىشتى. دېيىشىپ ئولتۇرغۇدەك نېمە بولسۇن؟ بەزىدە پۈتۈشۈپ بولغان ئىش ھەققىدەقايتا ئېغىز ئېچىش ئىشنى بۇزۇدۇغان بىرەر سۆزنىڭ، سەۋەپنىڭ تىلغا ئېلىنىشىنىكەلتۈرۈپ چىىرىدىغان ئىشمۇ بار. شۇڭا قارار قىلىنغان ئىشتا ھەركەتكە ئۆتۈشلاكېرەككى، تەكرار ئېغىز يومزاش كېرەك ئەمەس.
ئۇلار ئاشۇجىمخورلۇقى بىلەن كېلىپ ماشىنىغا كىرىشتى. ئاچقۇچسىز ئىشك ئېچىشمۇ ئابدۇراھماننىڭقىلىپ باققان ئىشلىرىدىن ئىدى. يېنىغا ئېلىۋالغان ياپىلاق تۆمۈرنى ئەينەك يۈزىبىلەن پەسكە تىقىپ ئۇياق-بۇياققا ھەركەتلەندۈرۈپلا ئىشكنى ئاچتى. ماشىنىغا چىقىپئولتۇرغاندىن كېيىن ئابدۇراھمان يېنىدىن بىر ئىلىكچە توك سىمى چىقىرىپ، ئاچقۇچسالىدىغان يەرنىڭ ئارقىسىغا ئېڭىشىپ بېشىنى تىقىۋېلىپ، بىرنېمىلەر قىلىۋىدى،ماشىنا خىرىلداپ-خىرىلداپ ئوت ئالدى. بۇ يەردە ئاچقۇچ تۈۋىدىن چىققان ياپىلاقمىستىن بولغان ئۈچ قۇتۇپقا ئۇلانغان توك سىمى بارىدى. مانا شۇ ئۈچ قۇتۇپتىنئىككىسىنى بىر-بىرىگە تۇتاشتۇرۇش ئارقىلىق ئاچقۇچسىز ئوت ئالدۇرۇش مۈمكىن ئىدى.بۇمۇ ئابدۇراھماننىڭ كەسپىي ئىشلىرىدىن بولۇپ كەتكەن ئىشلار ئىدى.
ماشىنا ئوتئالغاندىن كېيىن ئابدۇراھمان ئۈن-تىنسىز ھالدا دوستىغا قاراپ قويدى. ئۇمۇ ئۇنىڭكۆزلىرىگە تىكىلىپ، ئۇنىڭ كۆڭلىدىن كېچىۋاتقان ئوي-خىياللىرىنى ئوقۇشقاتىرىشقاندەك قىلدى. ئابدۇراھمان قوينىدىن بىرنەچچە نۇكچا پارتلاتقۇچنى چىقىرىپدوستىغا بەردى. ئاندىن يەنە شۇنداق جىمخورلۇق بىلەن، شۇنداقلا ئويلاپ كۆرۈلمىگەن بىر تۈرلۈكتەمكىنلىك بىلەن ماشىنىنى خوتقا سېلىپ ھەركەتكە كەلتۈردى.
ئۇلار يولغاچىقتى. بۇ يول ئۇلارنى جەننەتكە ئېلىپ باراتتى. چۈنكى ئۇلار ئاللاھنىڭ ۋەدىسىگە چىندىلىدىن ئىشەنگەنلەر ئىدى. قۇربانجان سائىتىگە قاراپ، بىر ئاز بالدۇرمۇ؟ دېگەندەكقىلىپ دوستىغا قارىدى، ئەمما ئۈن چىقارمىدى. ۋاقىتنى ئۇنىڭمۇمۆلچەرلىيەلەيدىغانلىقىنى بىلەتتى. شۇڭا ئارتۇقچە گەپ قىلىپ ئولتۇرۇشنىڭ ھاجىتىيوقىدى. ئارىنى باسقان سۈرلۈك جىملىق قورقۇنۇچنى ھەسسىلەپ ئاشۇرۇۋەتكەندەك،ئىختىيارىي نەپەس ئېلىشقىمۇ قورقۇۋاتقاندەك، خۇددى بىريەرگە ئوغۇرلۇققا كىرگەن ۋەشەپىسى سېزىلىپ قالغاندىن كېيىن جىم بولۇۋالغانلاردەك نەپىسىنى تۇتۇۋالغان بولۇپ،سوزۇپ-سوزۇپ نەپەس ئالاتتى. ئۇلار نېمە قىلىدىغانلىقى ھەققىدىكى تەپسىلاتلاركونكېرتلىقتىن چىقىپ مەۋھۇملۇشۇپ كەتكەن بولۇپ، پەقەت ئىنتايىن - ئىنتايىنقورقۇنۇچلۇق بىر ئىشقا كېتىۋاتقانلىقىدەك بىرلا ئۇقۇم كاللىسىدا غوڭۇلدايتى.بۇنداق بىر مومېنتتا دېييىشىدىغان نېمە گەپ بولسۇن؟
ئۇغۇ شۇ، بىراقگەپ قىلىشماسلىقمۇ شۇنچىلىك ۋەھىمىلىك ئىدىكى، ئۇلار گويا ئاللىقاچان ئادەمئۆلتۈرۈپ بولغان ۋە قانلىق سەھنىدىن كەتمەي ئۆلۈكنىڭ بېشىدا قارپ تۇرۇۋاتقاندەكدەھشەتكە چۈشكەن ئىدى. يېنىۋېلىش ھەققىدىكى ئارىسالدىلىقنىڭ بولۇشىغا نە ئورۇن، نەۋاقىت قالمىغان ئىدى. ئاقىۋەتنى تەسەۋۋۇر قىلالمايتى. نېمىلەر بولۇدۇ؟ كەينىدىنبىز نېمە بولۇمىز؟ بۇلار ئەقلىگىمۇ كەلمەيتى. ئۇلار مەلۇم دوقمۇشتا بىر ئاز كۈتۈپ تۇرۇش ئۈچۈن توختىغاندىمۇ ھىچنېمەدېيىشمىدى. جىھات سېپىدە دۈشمەنگە ئېتىلىش ئالدىدا تۇرغان سەبداشلارنىڭ ئۆز ئاراقۇچاقلىشىپ خوشلۇشۇۋالىدىغانلىقىنى، «جەننەتتە كۆرۈشەيلى» دېيىشىدىغانلىقىنىبىلسىمۇ، ئۇلارنىڭ كالپۇكلىرى بىر-بىرىگە يەملىشىپ قالغاندەك ھىچقانداق ساداچىقىرالمىدى. قىلماقچى بولۇۋاتقان ئىشنىڭ دەھشىتى ئۇلارنىڭ ئەقلىنى قاتۇرۇپ،تىلىنى لال قىلىۋەتكەن بولسىمۇ، نېمىشكىدۇر ئىرادىسىنى گاللاشتۇرۇۋېتەلمىگەنىدىياكى ئۇلار ئاللىقاچان بۇ ئىشنى مىخانىك قىلىدىغان بولۇپ قېلىشقان؛ ھىسىياتى،تەپەككۈرى قېتىپ قالغان ئىدى.
كۈتۈۋاتقانيېرىدىن قوزغۇلۇپ، بەلگىلىك يولغا چىققاندا ھېلىلا بۇ يەردىن ئۇزاپ كەتكەنئەسكەرلەرنىڭ قاتارى بىرەر يۈز مېتېرچە ئۇزاقتا كۆرۈندى. يول تۈپ-تۈز ۋە ئۇدۇلبولۇپ، ماشىنىنىڭ تېزلىكىنى ئاشۇرۇشقا ئانچە كۆپ ۋاقىت ھەم ئانچە ئۇزۇن مۇساپەكەتمەيتى. تېزلىك يوقۇرى چەككە يېتىپ، ماشىنا ماتورى نورمالدىن ئارتۇقراقھۆكۈرەشكە باشلىدى ھەم ماشىنىمۇ ئەسكەرلەرنىڭ ئەڭ ئاخىردىكىسىگە ئونەچچە مېتېرلاقالدى! ئەمدى ئابدۇراھماننىڭ كۆزىمۇ چىمچىقلىماستىن قېتىپ قالغان ئىدى. ۋاقىتقېتىپ قالدى. ماشىنىمۇ جايىدىلا قېتىپ قالدى، يولنىڭ قارشى ياقىسىدىكى پىيادەيولدا ئۆتۈشۈۋاتقان ساناقلىقلا يولۇچىمۇ جايلىرىدا قېتىپ قالغان ئىدى! پەقەتماشرەڭ كىيىم كىيگەن بىرلىرى ياكى قاتارلىشىۋالغان سېرىق چۆمۈلىلەر خۇددى ۋاكۇۇمغاشۈمۈرۈلۈۋاتقان ئەخلەتلەردەك شورۇلۇپ، ماشىنىنىڭ ئاستىغا كىرىپ كەتمەكتە ئىدى. يولياقىسىدىكى بىنالارنىڭ بالكۇنلىرىدا، دەرىزىلەردىمۇ كىشىلەر قېتىپ قېلىشقان بولۇپ،ماشنا ئاستىغا قاراپ ئېقىۋاتقان سېرىق ئەخلەت پارچىلىرىدىن بەزىلىرى خۇددى چالماتاشلانغان سېسىق سۇدىكى يېشىل لەشلەردەك ئىككى تەرەپكە چاچرايتى. چاچرىغانلارنىڭقوللىرى پۇلاڭلاپ، ئاغىزلىرى ھاڭدەك ئېچىلغان بولۇشىغا قارىماي، ھىچقانداق ئاۋازمۇئاڭلانمايتى...
ئىشىكنىڭئەينىكىنى چۈشۈرۈۋالغان قۇربانجان ماشىنا ئالدىدىن قېچىشىۋاتقانلارغا ئاۋال ياسالماتاپانچىسىدىن بارى يوق بىر ئېتىملىق ئوقىنى ئاتتى. ئەلۋەتتە، بىلىنىپ تۇردىكى،ئوقى ھىچكىمگە تەگمىدى. ئاندىن قولغا ئالغان دورا نوكچىسىنىڭ پىلىكىنى تۇتاشتۇرۇپبىر ھازا كۈتۈپ، پارتلاشقا يېقىن قالدى دەپ مۆلچەرلىگەن ۋاقىتتا ئاندىن پىتراپقېچىۋاتقانلارنىڭ ئاياقلىرى ئاستىغا ئاتتى. بۇ بىرنەچچىلا نوكچا تۈگىدى، نېمىگەيارىغانلىقىنىمۇ بىلەلمىدى. ئۇلار قاتتىق جالداقشىپ، ئالغا قاراپ ئۇچۇۋاتقاندەكقىلاتتى.
بىر كەمدە قاتتىقبىر سىلكىنىپ، ئۇلار ئالدىغا قاتتىق ئۈسۈپ توختاپ قالدى. ماشىنا ئېرىققا قاپلىشىپتوختاپ قالغان ئىدى. ئەمما ئۇلار ئەسلىرىنى يوقۇتۇپ قويغاچقا نېمىلەر بولدى،نېمىلەر قىلدى خاتىرىلىيەلمەيلا قېلىشتى. ئېسىگە كەلگەنلىرىدە خىتايلارنىڭبەتلەنگەن قۇرال ئۇچلىرىنىڭ ئۆزلىرىگە قارىتىلىپ تۇرغىنىنى كۆردى!...
— گۇۋاچىلاركىرسۇن!
سوت زالىنىڭ يانئىشىكىدىن كىرگەن بىرنەچچە پۇخرا گۇۋاھچى ئورنىغا بېرىپ تۇرۇشتى.
— 8-ئاينىڭ 4-كۈنىسەھەردە سىلى قەيەردە، قايسى كوچىدا كېتىۋاتقاندا نېمىلەرنى كۆرگەن بولسىلا شۇنىسوت ئەھلىگە ئەينەن، قېتىۋالماستىن، چۈشۈرۈپ قويماستىن سۆلەپ بەرسىلە.
گۇۋاھچىلاردىنئالدىن كېلىشىۋېلىنغان بىرى سۆزلەشكە باشلىدى. قالغانلىرى بولسا باش ھەركىتىبىلەن، بەزىدە ئاۋازلىرىنى چىقىرىپ تەستىقلاپ تۇرۇشتى.
— مەن شۇ كۈنىئەتتىگەندە بىكەتكە ماڭغان ئەتتىگەندە ماڭمىسام بولمايدىغان بىژ ئىشىم بارىدى. دەلئاشۇ ۋەقە بولغان يەرگە كەلگەندە قارشى تەرەپتىن بىر ماشىنا ئوقتەك ئۇچۇپ كېلىپقالدى. «توۋا، دېدىم، شەنىڭ ئىچىدىمۇ مۇشۇندا ئىشتىك ھەيدىگەن باما؟ ئۆلگۈسىكەلدىمۇ بۇنىڭ؟» بىژ كەمدە توختاپ تۇرۇپ قاغىنىمنىمۇ تۇيماي قاپتىمەن، ما ئاداشقارشى تەرەپتىن كېلىۋېتىپتىكەن، بۇ ئاداشمۇ توختاپ قاپتۇ، ئۇنىمۇ تۇيماپتىمەن.مېنىڭ گېپىمگە جاۋاپ بېرىپ دېدىكى، «بۇ كەمنىڭ ياش باللىرى-چا، بەك يامان بولاپكەتتى، قولىغا ماشىنا چۈشۈپ قاسىلام مانا شۇندا ھەيدىگەن، يا جەرىمانە تۆلەپ قاراپئوتتۇرۇدا، يا بوممىسا بىژ ھادىس چىقىرىپ ئۆزىنى ھېلىقى يەدە كۆرۈدا» دەۋېتىپتۇ.شۇنىڭ بىللە تۇرۇپ قالدۇق...
— راست دەيدا، مەنشۇ، مەن شۇ يەدەدىتىم،... — دەپ تەستىقلىدى گۇۋاھچىلاردىن يەنە بىرى.
— ئارقامدىن كەگەنيەنە بىژەيلەنمۇ توختىدى، مانا ماۋۇ يىتىم شۇ، قارىساق ماشىنا شۇندا تېز، بۇژۈرۈشىدە ھادىس چىقامىسا-چا، قۇلۇقۇمنى ساپالدا كېسىپ بېرەي، دېيىشىپ تۇراتتۇق،كۆز يۇمۇپ ئاچقۇچىلىك ئارىلىقتا ئۇدۇلىمىزغا كەلدى. قاتار بولاپ پو پوغا ژۈگرەپكېتىۋاتقان ئەسكەرلەمۇ ئەمدى تېخى ئۇدۇلىمىزدىن ئۆتەپ تۇرۇپتى، ماۋۇگۇيلا ماشىنىنىئەسكەرلەنىڭ ئارقىسىغىلام بۇرۇماسما! ئىم دېدۇق، قالدۇق، نېمە دېيەلەيمىز؟قولىمىزدىن نېمە كېلىدا، قايلاپ تۇماقتىن باشقا؟ قايلاپ تۇدۇق، ئىشىمنىمۇئۇنتۇپتىمەن، ماشىنا ئاشۇندا ئىشتىك، ئوقتەك كەلگەنچە كېلىپ-زە، ئەسكەرلەنىڭئاقىسىدىن ئۇغانچە كېتىۋاتمامدا! ئاپلا! بىچارە باللا! دەپلا قالدۇق. ئىككى ياقىغاچاشلاپ كەتكەنلىرى يارىدار بولسىمۇ ساقىيا، دېدۇق، تېگىدە قالغانلانىڭ ئىشى پۈتتىغۇ،دېدۇق. مانا شۇنداق قىلىپ، بۇ گۇيلا بىژ كەمدە ئېرىققا قاپلىشىپ توختاپ قاپتۇ،ئۆلە، بېشىڭنى يىيە ئەمدى، دېيىشتۇق،... كۆگەنلىرىمىز مانا شۇ.
— باشقىڭلارنىڭتولۇقلايدىغىنى باما؟ چۈشۈپ قالغان تەپسىلاتلار بوسا دەڭلا، — دېدى ئەيپلىگۈچىگۇۋاھچىلارغا قاراپ.
— ماشىنا ئاجايىپئىشتىك كەلدى، دەيمەن، كۆرسىلە قورقۇپ كەتكۈدەك...
— ئۇنى بىلدۇق،باشقا گەپ باما؟
بىرەر سورۇنداسۆزلىۋېلىشقا خۇشتار ئادەملەر بولۇدۇ ئەمەسمۇ، گۇۋاھچىلار ئىچىدىكىلەردىنمۇشۇنداقلىرى ھاي دېسە ئۇنىماي ئوخشاش گەپنى تەكرارلاپ، بىر ئاز ۋاقىت ئېلىشتى.ئاندىن ئۇلارنىڭ ئېغىزلىرىنى تەستە بېسىپ، زالدىن چىقىشىغا ئىجازەت بېرىلدى.بۇنىڭغا ھەتتا زورلاپ چىقىرىۋېتىلدى دېسىمۇ بولاتتى.
— باشقا گۇۋاچىلاكىرسۇن!
بۇ قېتىم زالنىڭيان ئىشىكىدىن بىر نەچچە ئەسكەر كىرىپ كەلدى. ئۇلارنىڭ بىرى تېڭىقلىق قولىنىبوينىغا ئېسىۋالغان ئىدى. يەنە بىرى ئاقسايتى. پەقەت كوماندىر كۆرۈنۈشىدىكى بىرىلاساغلام ئىدى.
ئۇلاردىنتەرجىمانلارنىڭ ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئوخشاش سوئال— 4-ئاۋغۇست ئەتتىگىنى كۆرگەنلىرىسورالدى. ئەسكەرلەرنىڭ كوماندىرى ئاۋال سۆز ئالدى. ئۇ دەيدىغانلىرىنى ئوبدانھازىرلاپ پىششىق يادلىغاندەك قىلاتتى. شۇڭا بولغان ئەھۋاللارنى ئۆز كۆرۈشنۇقتىسىدىن كۈزەتكىنى بويىچە بىر تىنىقتىلا تۆكۈپلاۋەتتى.
—بىز شۇ كۈنى ئەترىتىمىزدىكى بىر روتا جەڭچى ئەتتىگەنلىك يۈگرەش مەشقىگە چىققانئىدۇق. ھەركۈنى بېرىپ يانىدىغان مەنزىلگە يېتىپ بېرىپ، ئارقىمىزغا ياندۇق. ھېرىپھالىمىزدىن كەتكەنىدۇق، شۇنداق بولسىمۇ يەنە ئازراق چىدىساق گازارمىغا يېتىمىز،ئەتتىگەنلىك ناشتىمىز تەييار بولۇپ قالغانلىقىنى بىلەتتۇق، ئاپپاق موما بىلەنگۈرۈچ قايناق، چىلىغان ئوتياشلارنى كۆز ئالدىمىزغا كەلتۈرۈپ، ئاغزىمىزغا سېرىق سۇيىغىلىش بىلەن بىرگە، قەدەملىرىمىزنىمۇ خېلى قۇۋۋەتلەندۈرگەندەك بولۇپ، «ماناھازىر، مانا كەلدۇق، مانا ئازلا قالدى... » دەپ ئىچىمىزدەئۆزىمىزگە مەدەت بېرىپ كۈچەيتۇق. مەن سەپنىڭ يېنىدا باش تەرەپكە يېقىنراق يەردەيانداپ كېلىۋاتاتتىم. بۇنداق ھارغان ئادەمنىڭ دىققىتى مەنزىلگە يېتىشكەئالدىرىغاچقا پەقەت ئالدى تەرەپتىلا بولۇدۇ ئەمەسمۇ، ئارقا تەرىپىمىزدە نېمەبولۇۋاتىدۇ، نېمە ئەمەس قارىغۇدەكمۇ بولماپتۇق، يۈگرەپ كېتىۋاتقان ئادەم ئارقىسىغاقاراپ يۈرمەيدۇغۇ. ھەتتا ئاۋازلارغىمۇ دىققىتىمىزنى بۆلمەپتۇق. بىر كەمدە،ئارقىدىن ئېچىنىشلىق ۋايجان-ۋايەيلەرگە تۇرۇپ بولمىدى. يولنىڭ ياقىسىدا پىيادەيولدا كېلىۋاتقان، كېتىۋاتقانلارنىڭ چىپپىدە توختاپ ئارقا تەرىپىمىزگە تىكىلىپداڭقېتىپ قالغانلىقىنى كۆرگەندىمۇ نېمە بولۇۋاتقاندۇ دېمەپتۇق. شەخسەن مەن،شۇنداق. بىر كەمدە بۇ ئاۋازلار يېقىنلاپلا قالماي، جان ئاچچىقىدا قېچىۋاتقانلاربىزدىنمۇ ئۆتۈپ كەتتى! شۇ چاغدىلا قىيا ئارقامغا قارىغان ئىدىم، ۋاي، دەھشەت! بىريۈك ماشىنىسى ئۈستۈمگە بېسىپ كېلىۋاتمامدۇ! يان تەرەپكە ئۆزەمنى ئېتىشقا ئارانئۈلگۈردۈم. ماشىنا يېنىمدىن سۈركۈشۈپ دېگۈدەك ئۆتۈپ كەتتى. بېشىم پىررىدە قېيىپ،ئەقلىم قېتىپلا قالغاندەك بولدى. ھەتتا تاكى ياردەمگە كەلگەن سەبداشلار كەلگىچىمۇئۆزەمگە كېلەلمەي قاپتىمەن.
— باشقىلارنىڭ تولۇقلايدىغانلىرى بارمۇ؟
بىرمۇنچە رەسمىيەتسوئال-جاۋاپلىرى تەكرارلانغاندىن كېيىن، سوتچى ئەيپكارلارغا بۇرالدى.
— دەيدىغانلىرىڭ باما؟ — دەپ سورىدى،ئۇنىڭغا سۆز بېرىش نىيىتى باردەك ئەمەس، رەسمىيەت ئۈچۈنلا دەۋاتقانلىقى بىلىنىپتۇراتتى، —يوقۇرىدا بايان قىلىنغان جىنايەت ئۆتكۈزۈش جەريانلىرىڭ ھەققىدە ئوخشىماسلىق باما؟خاتا كەتكەن، سەنلە ئىنكار قىلىدىغان يەرلىرى باما؟
— بۇنى ئىنكار قىلىشنىڭ، قىمماسلىقنىڭ ھىچقانداق مەنىسىيوققۇ؟ قۇرۇق رەسمىيەتلەر،...
— خېلى نارازىلىقىڭ باردەك قىلىدىغۇ؟ —سوتچى ئۇنىڭغا سۆز بېرىش كېرەكمۇ-يوق، جەزم قىلالمىغاچقا ئالاق-جالاق ئوڭ-سولىغاقاراپ، ئۆزىنىڭ ياغاچ قورچاقلىقىنى چاندۇردى. بىر تەرەپتىكى خىتايلاردىن بىرىبىلىنەر-بىلىنمەس باش لىڭشىتىپ قويغاندىن كېيىنلا سوتچى خۇددى ئىلتىپات ئۆزىتەرەپتىن بولۇۋاتقانلىقىنى بىلىندۈرۈپ تۇرۇپ، — قېنى بىر دەپباقە، ئىچىڭدىكى نېسى قاممىسۇن، — دېدى.
بۇ يەردە يېپىقسوت بولۇۋاتقانلىقى ئۈچۈن جىنايەتچىگە سۆز بېرىشنىڭ خەۋپلىك تەرىپىمۇ يوقئىدى.
—ناتسىتلانىڭ سوتىدا كوممۇنىست دىمىتروۋ ئۆزىنى ئاقلاپ قۇتۇلۇپتىكەن، مەن شۇنىڭغاقىزىقىپ قالدىم، ئەجەبا كوممۇنىستلارنىڭ سوتىدا بىژ ئادەتتىكى سىياسىي ئەيپكارقۇتۇلۇپ كەتكەن مىساللارمۇ بامىدۇ؟ — دەپباشلىدى ئىھتىھزالىق كۈلۈپ قويۇپ، ئاندىن سەھنىدىكىلەرنى، پەستىكىلەرنى بىر قۇركۈزۈتۈپ چىققاندىن كېيىن داۋام قىلدى، —ياپونغا قارشى ئۇرۇش دەۋرى تەسۋىرلەنگەن كىنولىرىڭلاردا ياپونلارنىڭ ۋەھشىيلىكىقىلىپ كۆرسۈتۈلگەن ۋەھشىيلىك مىساللىرىدىن قايسىسىنى سىلەر بىزگە قىلمايقېلىۋاتىسلەر؟ سىلەر ئاللىقاچان ياپونلاردىن ئاشۇرۇۋەتتىڭلار: ئادەم گۆشىدە باققانئىتلارغا تالىتىش (سىياسىي جىنايەتچىلەرنى)، بىئولوگىيىلىك قوراللارنى ئۈستۈمىزدەسىناق قىلىش،... پەقەت بىرلا پەرقىڭلار بار: ياپونلار ئاشكارە قىلىپتىكەن، سىلەريوشۇرۇن قىلىۋاتىسىلەر.... ئامېرىكىنىڭ دۇنيا ئۇرۇشىغا ئائىت كىنولىرىدىن يەنە بىرئىش دىققىتىمنى تارتقانىدى: ناتسىست ئەسكەرلەر گازارما ئەتراپىدا ئويناۋاتقانبالىلارغا سىلەرگە باققاندا ئاسمان-زېمىن پەرقلىق مۇئامىلىدە بولغانلىقىنىكۆرۈمىز، بالىلارغا خېلى دوستانە مۇئامىلە قىلىدۇ، ئوينۇشۇدۇ. قارشىلىقكۆرسەتكۈچىلەر بولسا مانا مۇشۇ بىخەسلىكىدىن پايدىلىنىپ، بالىلارنى گازارما ئىچىگەكىرگۈزۈپ ئۇچۇر ئىگەللەيدۇ. بۇنى سىلەر —خىتايلاردىن كۈتكىلى بولامدۇ؟ ئاينىكا، تېنچ بىژ كۈندە، ئەقلى-ھۇشى با بالا ئەمەس،ئېسىنى بىلمەيدىغان بوۋاققا قىلغان دوستانىلىقىڭلا! بىز دەۋاتقان بۇ فىلىملەرناتسىتلارنىڭ ياۋۇزلۇقىنى ئاشكارىلاشنى مەخسەت قىلغان فىلىملەر ئىكەنلىكىنىنەزەردە تۇتقاندا، ئەمەلىيەت تېخىمۇ ئوبدانراق بولغان بولۇشى چوقۇم.
پەستىكىلەر بۇ سۆزلەرنى خۇددى ئۆزلىرىقىلىۋاتقاندەك قورقۇپ كېتىۋاتاتتى. سۆزلەشكە رۇخسەت بەرگەن قورچاق سوتچىمۇ تاتىرىپكەتكەن بولۇپ، «بىر كۈنلىرى كېلىپ، بۇ ئىش بېشىمغا توقامبولۇپ توقۇلۇپمۇ قالارمۇ؟ رۇخسەت قىلغان غوجامدىن تىلخەت ئېلىۋالمىغاندىكىن تانساتېنىۋېلىۋېرىدۇ، بۇ خەققە بۇنچىلىك ئىش قانچىلىك، نى-نى ئىشلادىن كۆزىنى يۇمۇپلاتېنىۋالۇدۇغان تۇسا... »دېگەندەك ئەندىشە كېزەتتى. شۇڭا ئۇ ئالاق-جالاق ئەتراپىغا قاراپ، بىرەرئىما-ئىشارەت بولسا دەرھال بۇ سۆزلەرگە خاتىمە بېرىشكە تەييار ھالىتىنىئىپادىلىدى. ئەمما بۇنداق بىر بىشارەت سېزىلمىدى.
— سىلەتەشۋىقاتىڭلادىكى سۆزلەگە ئۆزەڭلا ئىشىنەمسىلە؟ يەنى، بىزنى قۇتقۇزۇۋالغىنىڭلاغا،خەلقنىڭ سىلەدىن يۈزدە-يۈز رازى ئىكەنلىكىگە، بىزدەك بۇزۇقلادىن سىلە ئەمەس، بەلكىئۆزىمىزنىڭ خەلقى بەكرەك نەپرەتلىنىدىغانلىقىغا، سىلە بوساڭلا، ئۆزەڭلا ئۈچۈنئەمەس، بىزنىڭ مۇشۇ خەلقىمىزنىڭ بەختىنى دەپ بىزدەكلەرگە زەربە بېرىۋاتقىنىڭلاغاۋە بۇ قىلغان شەپقىتىڭلا ئۈچۈن خەلقنىڭ بەك ھەشقاللا رەھمەت ئېيتىپكېتىدىغانلىقىغا،... ئىشىنەمسىلە؟ چوقۇمكى، ھىچ قىزارماستىن «ئىشىنىمىز»دەپ جاۋاپ بېرىسىلە. بىز بۇنى ئاددىلام بىر سىناق بىلەن چېكىپ كۆرسەك بولۇدۇ: «ئېشىڭدا شەك بوممىسا تۆرت كوچىنىڭدوقمۇشىدا ئىچ»، «قوسۇقۇڭنىڭئاغرىقى بوممىسا تاۋۇز يېيىشتىن قورقما»دېگەندەك تەمسىللە باغۇ، خۇددى شۇندا، ھەق سىلە تەرەپتە بوغاندىكىن، بىزنىڭقىلغىنىمىز خاتا بوغاندىكىن، نېمىشقا بىزنى ئوچۇق سوتتا سوراق قىلمىدىڭلا؟قىلىشىڭلامۇ مۈمكىن، بەزى سىياسىي جىنايەتچىلەنى شۇنداقمۇ قىلغان مىساللا با،ئەمما، ئوچۇق سوتتا مۇشۇ يەردىكىدەك سۆزلەش پۇرسىتى بېرەلەمسىلە؟ نېمىشقا بېرەلمەيسىلە؟ ھەقىقەت سىلەر تەرەپتەتۇسا، بىزنىڭ خاتا، خەلققە قارشى ئىش تۇرسا، نېمىدىن قورقۇسىلە؟ ئەگەر بۇنىجامائەت ئالدىدا ئاشكارە قىلساڭلا ھەق-ئادالىتىڭلا تېخىمۇ جۇلالانمايتىمۇ؟ مانابۇلاردىن شۇنى كۆرەلەيمىزكى، ھەق سىلەر تەرەپتە ئەمەس، بىز تەرەپتە! ياق، دېسەڭلا،جامائەت ئالدىغا چىقىشقا بىز تەييار، سىلەر بىزنى جامائەت ئالدىدا رەسۋاقىلىۋەتسەڭلاچۇ؟ يالغانچىلىقىڭلا، ساختىپەزلىكىڭلا مانا مۇشۇنداق ئاددىي بىر سىناقئالدىدىمۇ چۈمپەردىسى ئېچىلىپ، رەسۋاسى چىقىدۇ.
—توغرا، بىزنى ئادەم ئۆلتۈرۈش جىنايىتى بىلەن ئەيپلىيەلەيسىلە، ئەمما، بىز ھەقسىزيېرىگە شۇنداق قىلدۇقمۇ؟ سىلەر تاجاۋۇزچى ئەمەس بولساڭلا ئەمىسە نېمە؟ دېيىشىپباقايلىمۇ؟ قارشى گەپ قىلىشقا ئىجازەت بولمىغان بىر سىستېم ئارقىلىق، ھەدەپ سىلەرگەپ يورغۇلۇتۇپ كېلىۋاتىسىلەر، ھىچكىمدىن سادا چىقمىدى، دېمەك بىز توغرىمىز دەپئۆز-ئۆزەڭلانى گول قىلىسىلە، ئادالەت ئالدىدا، قارشى پىكىرلەگە يول قويغان ھالداگەپ قىلساڭلار ئىدى، ئاللىقاچان شەرمەندەڭلا چىقىپ بولاتتى. ھېلىمۇ ئەھلىجاھانسىلەنىڭ نەقەدەر نومۇسسىز ئىكەنلىكىڭلانى بىلىپ بولدى، شۇنداق بولسىمۇ كونامۇقامنى بىژ خىلدا تەكرارلاۋاتىسىلە. قېنى ئادالىتىڭلاغا ئىشەنسەڭلا جاۋاپبېرىڭلا، ھېلىقى بىز ھىكايىسىنى سۆزلەپ بەرگەن بوۋاقنىڭ ئىشىدا بۇئادالەت قانداقجارىي بولدى؟ بالىنىڭ دادىسى يىللاردىن بېرى قىلىۋاتقان ئەرزلەرنى ئاڭلاپ باققانبىر يەر بولدىمۇ؟ بولغان بولسا نېمە جاۋاپ بېرىلدى؟ ياپونلار بۇنىڭدىنمۇ ۋەھشىيراقئىدى، دىيەلەمسىلە؟
ئەتراپ شۇنچىلىك جىملىققا چۆكتىكى، مەيلىسەھنىدىكى قاسقان شەپكىلىك قورچاقلار بولسۇن، مەيلى پەستىكى «ئامما»بولسۇن، نەپەس ئېلىۋاتقاندەك ئەمەس ئىدى. ئۇلار قورقۇنۇچتىن يۈرەكلىرىنىڭيېرىلمىغىنىغا ھەيران ياكى ئاشۇنداق بولۇپ قېلىشىدىن ئەندىشە ئىچىدە، گۇناھكارلىقتۇيغۇسىغا چۆمۈپ، ھەتتا بىر-بىرىگىمۇ قارىيالماي قېلىشقانىدى. بۇ ھال ئىنساننىڭپىسخىكىسىغا قانداق تەسىر قىلىشىنى، تۇغۇلغان سوئاللارنىڭ ئىچكىي دۇنيالىرىدازاھىر بولۇدۇغان ئېنىقلىمىلىرىنىڭ بۇ كىشىلەرگە نېمىلەرنى ھىس قىلدۇرۇشىنىمۆلچەرلىگەن خىتاي باشلىق ئارتۇق تاقەت قىلالمىدى:
—يېتەر! ئاغزىڭنى يۇم! مانا بىز ھەقىقەت! مانا بىز ئادالەت! قېنى نېمە قىلالايسەن!؟غالىپلار ھەرقاچان ھەق! بىلىپ قوي! — دەپۋارقىرىدى. ئەمما ئۇنىڭ سۆزلىرىنى ھىچكىم تەرجىمە قىلمىدى. بۇنىڭ ھاجىتىمۇ يوقىدى.بۇنى ئۇقمىغانلار يوق دېيەرلىك ئىدى.
— ھە،مانا بۇ چىن سۆز! — دېدىئابدۇراھمان، — كاشكى ھەمىشە مانا شۇندا ئەكەكچە راستگەپنى قىلساڭلاتى، بىكادىن بىكا ئاقمىغان ئالدامچىلىقنى قىلىپ ژۈمەي، خۇددىياپونلادەك، ياكى ناتسىتلادەك. سىلە ناتسىستچىلىكمۇ بولاممىدىڭلا، بولاممايسىلە،ھەم!
خىتاي يېنىدا پىچىرلاپ قىلىنىۋاتقانتەرجىمىدىن بۇ سۆزلەرنى ئۇققان ۋە تومۇرلىرى يېرىلغۇدەك كۆپۈپ، بوغۇلغىنىدىن سۆزقىلىشقىمۇ تىلى كەلمەي قالغاچقا، قەھرى بىلەن قولىنى شىلتىدى. بۇ ئىشارەتنىچۈشەنگەن سوتچى يىغىننى خۇلاسە قىلىش، ئەمدى بۇ جاننى سىققۇچى سورۇننىئاخىرلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئاخىرقى قېتىم توقمىقىنى تاختىغا ئۇرۇپ، ئۆزىنىڭسۈر-ھەيۋىسىنى كۆرسەتتى. ئەمدى بۇ يەردە نېمىلەر بولۇشىنى ھەركىم بىلەتتى. بۇلارنىڭھەممىسى پەقەت ماتىرىيال تۇرغۇزۇش، يازما ھۆججەتكە ئايلاندۇرۇش رەسمىيەتچىلىكىئىكەنلىكى مەلۇملۇق ئىدى. جازا ھەققىدە خۇددى ئاللىقاچان جاكالانغاندەكلا ئېنىقئۇچۇرغا ئىگە ئىدى. ئادالەتنىڭ توقمىقى بۇ يەردە ئادالەتسىزلىك ئۈچۈن سادابېرەتتى، زۇلۇمنى جاكالايتى، ئادالەتسىزلىكنى نامايىش قىلاتتى، تاجاۋۇزچىلارنىڭمەنپەئەتى مۇقەددەس دېگەننى جاكالايتى. بۇ ھەممىگە مەلۇملۇق بولغان كۆرۈنۈشلەر،ئوخشاش تەكرارلىنىدىغان سۆزلەرنى بىرمۇ-بىر يېزىشنىڭمۇ ئورنى يوق،ئادالەتسىزلىكنىڭ قورغىنى بولغان بىر سوتتىن قانداق بىر ھۆكۈم كۈتۈلسۇن؟
كىرگەندىن كېيىن ئىنكاس يازالايسىز كىرىش | تىزىملىتىڭ

سەھىپە جۇغلانما قائىدىسى



"شەرقىي تۈركىستان
ھۆررىيەت نەشرىياتى " ئۈچۈن
ئىئانە قىلىڭ

ئارخىپچى|يانفون|قاماقخانا|ئەينەك تورى  

GMT-7, 2017-10-20 20:00 , بەت ھاسىل بولۇشقا 0.196012 سېكونت ۋاقىت كەتتى. ئەسلى تەلەپ 35 سېكونت ئىدى. .

شەرقىي تۈركىستان ھۆررىيەت نەشرىياتىتەرىپىدىن ئىشلەندى ()

©2015 webmaster@eynek.biz : باشقۇرغۇچى ئېلخەت ئادرېسى

تېز ئىنكاس چوققىغا قايتىش سەھىپىگە قايتىش